काठमाडौं । प्रत्येक वर्ष श्रावण शुक्ल पूर्णिमाका दिन मनाइने आस्था र सांस्कृतिक सहभावको पर्व जनै पूर्णिमा (ऋषि तर्पणी) र रक्षाबन्धन आज देशभर हर्षोल्लासका साथ मनाइँदै छ । वैदिक सनातन धर्मावलम्बीहरू बिहानैदेखि नदी, ताल, तलाउ तथा पोखरीमा स्नान गरी गुरु पुरोहितबाट विधिपूर्वक मन्त्रिएको नयाँ यज्ञोपवीत (जनै) र रक्षासूत्र (डोरो) धारण गरिरहेका छन् ।
शास्त्रानुसार, विधिपूर्वक अभिमन्त्रित गरिएको रक्षासूत्र धारण गर्दा मानिसलाई नकारात्मक तत्व, भय र रोगबाट सुरक्षा मिल्ने गहिरो धार्मिक विश्वास छ । तागाधारीहरूले आजकै दिन पुरानो जनै फेरेर नयाँ धारण गर्ने गर्छन्, जसलाई आत्माको शुद्धीकरण र ज्ञानको निरन्तरताको प्रतीक मानिन्छ ।
जनै पूर्णिमाको धार्मिक महत्त्वसँगै यसको सांस्कृतिक र पहिचान पनि जोडिएको छ । यो दिन टुसा उमारेका विभिन्न ११ थरीका गेडागुडी मिसाएर बनाइएको विशेष परिकार ‘क्वाँटी’ खाने चलन छ । आयुर्वेद शास्त्रअनुसार, पौष्टिकताले भरिपूर्ण क्वाँटीको रसले वर्षायामभर खेतीपातीको कामले शरीरमा पसेको चिसोलाई बाहिर निकाल्छ, पेट सफा राख्छ र रोग प्रतिरोधी क्षमता बढाउँछ। यसले शरीरमा भित्रैदेखि ताप र ऊर्जा सञ्चार गराउने मान्यता छ ।
एकातिर तागाधारीहरूले जनै फेर्ने र रक्षासूत्र बाँध्ने गर्दा अर्कातर्फ यो पर्वले पारिवारिक सम्बन्धलाई अझ प्रगाढ बनाउँछ । विशेषगरी तराई क्षेत्रमा आज दिदीबहिनीहरूले आफ्ना दाजुभाइको नाडीमा कलात्मक राखी बाँधी उनीहरूको दीर्घायु, सुस्वास्थ्य र सफलताको कामना गर्छन् । दाजुभाइले पनि दिदीबहिनीलाई उपहार दिएर सधैँ रक्षा गर्ने वचन दिन्छन् । प्रेम र समर्पणको प्रतीक यो ‘राखी’ परम्परा अब पहाडी समुदायमा पनि लोकप्रिय बन्दै गएको छ, जसले सांस्कृतिक सद्भावलाई अझ प्रगाढ बनाएको छ ।
यस पर्वका अवसरमा देशका प्रमुख धार्मिक तीर्थस्थलहरूमा बिहानैदेखि श्रद्धालुहरूको घुइँचो लागेको छ । काठमाडौंको मणिचूड, रसुवाको पवित्र गोसाइँकुण्ड, ललितपुरको कुम्भेश्वर, सिन्धुपाल्चोकको पाँचपोखरी, धनुषाको जनकपुरधामस्थित धनुषसागर र गङ्गासागर तथा जुम्लाको दानसाधुलगायतका कुण्ड र तालहरूमा विशेष मेला लागेको छ, जहाँ हजारौँ भक्तजनहरू स्नान र पूजाआजाका लागि भेला भएका छन् ।
