काठमाडौँ । बडादसैँअन्तर्गत नवरात्रको दोस्रो दिन आज देशभरका दसैँ घर तथा पूजा कोठामा नवदुर्गामध्येकी दोस्रो देवी ब्रह्मचारिणीको विधिपूर्वक पूजा आराधना गरिँदैछ। नवरात्रका अवसरमा देवी दुर्गाको उपासना गर्ने परम्पराअनुसार आज भक्तजनले श्रद्धा र भक्तिपूर्वक ब्रह्मचारिणी देवीको पूजा गरी सुख, शान्ति, समृद्धि तथा आध्यात्मिक शक्तिको कामना गरिरहेका छन्।
नवरात्रको पहिलो दिन आइतबार वैदिक विधिअनुसार घटस्थापना गरी दसैँ घर तथा पूजा कोठामा जौँको जमरा राखिएको थियो। सोही दिन नवदुर्गामध्येकी पहिलो देवी शैलपुत्रीको आह्वान गरी विधिपूर्वक पूजा आराधना गरिएको थियो। आज दोस्रो दिन घटस्थापना गरिएको स्थानमा ब्रह्मचारिणी देवीको आह्वान गरी पूजा गर्ने धार्मिक परम्परा रहेको छ।
हिन्दू धर्मशास्त्रअनुसार नवरात्रका नौ दिनसम्म क्रमशः नवदुर्गाका नौ स्वरूपको पूजा आराधना गरिन्छ। यस क्रममा भक्तजनले घटस्थापना गरिएको स्थानमा देवीको आह्वान गरी विधिपूर्वक पूजा गर्नुका साथै दुर्गा सप्तशती अर्थात् चण्डी, श्रीमद्देवीभागवतलगायत धार्मिक ग्रन्थ तथा देवी स्तोत्रको पाठ गर्ने गर्छन्। यसरी गरिने पूजापाठले मनोकामना पूरा हुने, दुःखकष्ट हट्ने र जीवनमा सुख, शान्ति तथा समृद्धि प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास रहिआएको छ।
ब्रह्मचारिणी देवीको धार्मिक महत्त्व
नवदुर्गाका नौ स्वरूपमध्ये दोस्रो स्वरूप ब्रह्मचारिणीलाई तपस्या, संयम, त्याग, साधना र दृढ सङ्कल्पकी प्रतीक देवीका रूपमा पूजा गरिन्छ। धार्मिक मान्यताअनुसार ब्रह्मचारिणी देवीले कठोर तपस्या र साधनामार्फत आफ्नो लक्ष्य प्राप्त गरेकी थिइन्। त्यसैले उनको पूजा आराधनाले मानिसमा धैर्य, आत्मबल, सहनशीलता र अनुशासनको विकास हुने विश्वास गरिन्छ।
‘ब्रह्मचारिणी’ शब्दले ब्रह्म अर्थात् परम सत्यको बोध र प्राप्तिका लागि निरन्तर साधनामा लागिरहने अवस्थालाई जनाउने धार्मिक व्याख्या पाइन्छ। संसारका समग्र प्राणीलाई सच्चिदानन्द स्वरूप ब्रह्मको बोध गराउने साधनासँग जोडेर पनि यस देवीको नाम र महिमाको व्याख्या गरिएको छ।
नवरात्रको दोस्रो दिन ब्रह्मचारिणी देवीको पूजा गर्दा साधकले मन, वचन र कर्ममा शुद्धता कायम राख्दै सत्य, सदाचार र आत्मअनुशासनको मार्गमा अघि बढ्नुपर्ने धार्मिक मान्यता छ। यस दिन विशेषगरी विद्यार्थी, साधक तथा आध्यात्मिक रुचि राख्ने व्यक्तिले ज्ञान, विवेक र आत्मिक शक्तिका लागि देवीको आराधना गर्ने गर्छन्।
शक्तिपीठमा भक्तजनको भीड
नवरात्र सुरु भएसँगै देशभरका विभिन्न शक्तिपीठ, देवी मन्दिर तथा धार्मिक स्थलमा भक्तजनको चहलपहल बढेको छ। बिहानैदेखि भक्तजनले मन्दिरमा पुगेर पूजा, अर्चना, दीप प्रज्वलन तथा दर्शन गर्ने गरेका छन्। नवरात्रलाई शक्ति उपासनाको विशेष पर्वका रूपमा लिइने भएकाले यस अवधिमा देवी मन्दिरहरूमा विशेष धार्मिक कार्यक्रमसमेत आयोजना गरिन्छन्।
नेपालमा दसैँलाई धार्मिक, सांस्कृतिक तथा सामाजिक महत्त्व बोकेको प्रमुख पर्वका रूपमा मनाइन्छ। यस अवसरमा दुर्गा भवानीको पूजा आराधना गरी असत्यमाथि सत्य र अधर्ममाथि धर्मको विजयको कामना गरिन्छ। नवरात्रका नौ दिनलाई आत्मशुद्धि, साधना, सकारात्मक सोच र पारिवारिक तथा सामाजिक सद्भाव अभिवृद्धि गर्ने अवसरका रूपमा समेत लिने गरिन्छ।
हनुमानढोकाको दसैँ घरमा पनि विशेष पूजा
यसैबीच, राज्यका तर्फबाट नवदुर्गाको पूजा आराधना गरिने काठमाडौँस्थित हनुमानढोका दरबारको दसैँ घरमा पनि आज विधिपूर्वक ब्रह्मचारिणी देवीको पूजा आराधना गरिने भएको छ। हनुमानढोका दरबार हेरचाह अड्डाका अनुसार दसैँ घरमा प्रचलित धार्मिक तथा वैदिक विधिअनुसार नवरात्रका हरेक दिन देवीका विभिन्न स्वरूपको पूजा गरिन्छ।
हनुमानढोकाको दसैँ घरमा गरिने पूजा नेपाली राज्यको धार्मिक तथा सांस्कृतिक परम्परासँग जोडिएको महत्त्वपूर्ण अनुष्ठान हो। यहाँ घटस्थापनादेखि विजयादशमीसम्म विभिन्न धार्मिक विधि पूरा गरिन्छन्। नवरात्रका अवसरमा देवीको पूजा आराधना गर्नुका साथै परम्पराअनुसारका अनुष्ठान सञ्चालन गरिँदै आएको छ।
विजयादशमीदेखि कोजाग्रत पूर्णिमासम्म जमराको प्रसाद
नवरात्रको पहिलो दिन राखिएको जमरा दसैँको प्रमुख धार्मिक प्रतीकमध्ये एक हो। जौँको जमरालाई समृद्धि, शुभता र उर्वरताको प्रतीकका रूपमा लिने गरिन्छ। नौ दिनसम्म देवीको पूजा आराधना गरेपछि विजयादशमीका दिनदेखि जमरा तथा टीका लगाएर मान्यजनबाट आशीर्वाद ग्रहण गर्ने परम्परा छ।
नेपाली समाजमा दसैँले परिवारका सदस्य, आफन्त तथा इष्टमित्रबीच भेटघाट र सम्बन्ध सुदृढ गर्ने अवसर प्रदान गर्छ। विजयादशमीका दिन मान्यजनबाट टीका, जमरा र आशीर्वाद ग्रहण गर्ने क्रम कोजाग्रत पूर्णिमासम्म जारी रहने परम्परा छ।
यसरी नवरात्रको दोस्रो दिन ब्रह्मचारिणी देवीको पूजा आराधना गर्नु केवल धार्मिक अनुष्ठानमा सीमित नभई संयम, धैर्य, त्याग र सत्कर्मप्रतिको प्रतिबद्धतालाई स्मरण गर्ने अवसरका रूपमा पनि लिइन्छ। देवी दुर्गाका नौ स्वरूपको आराधना गर्दै मनाइने नवरात्रले धार्मिक आस्था, सांस्कृतिक निरन्तरता र सामाजिक सद्भावलाई थप बलियो बनाउने विश्वास गरिन्छ।
