काठमाडौँ । बडादसैँअन्तर्गत नवरात्रको तेस्रो दिन आज नवदुर्गामध्येकी तेस्रो देवी चन्द्रघण्टाको विधिपूर्वक पूजा आराधना गरिँदै छ। आश्विन शुक्ल प्रतिपदादेखि सुरु भएको नवरात्रमा प्रत्येक दिन नवदुर्गाका फरक–फरक स्वरूपको पूजा गर्ने परम्पराअनुसार आज चन्द्रघण्टा देवीको आराधना गर्न लागिएको हो।
नवरात्रका अवसरमा देशभरका दुर्गा मन्दिर, शक्तिपीठ तथा घरघरमा स्थापना गरिएका दसैँघर र पूजा कोठामा बिहानैदेखि भक्तजनले देवीको पूजा, आराधना र ध्यान गरिरहेका छन्। धार्मिक मान्यताअनुसार चन्द्रघण्टा देवीको पूजा गर्नाले शक्ति, साहस, आत्मविश्वास र सकारात्मक ऊर्जा प्राप्त हुने विश्वास गरिन्छ।
चन्द्रघण्टा देवीको नाम कसरी रह्यो?
नवदुर्गामध्येकी तेस्रो देवी चन्द्रघण्टाको नाम उहाँले धारण गर्नुभएको स्वरूपसँग सम्बन्धित छ। शिरमा अर्धचन्द्र र घण्ट धारण गर्ने भएकाले उहाँलाई चन्द्रघण्टा भनिएको विभिन्न पौराणिक तथा धर्मशास्त्रीय ग्रन्थमा उल्लेख गरिएको छ।
मार्कण्डेय पुराणमा ‘चन्द्रः घण्टायां यस्याः सा’ अर्थात् जसको घण्टामा चन्द्रमा रहेको छ, उहाँलाई चन्द्रघण्टा भनिएको धार्मिक व्याख्या पाइन्छ। देवीको स्वरूप पहेँलो वर्णको रहेको र उहाँले अत्याचार तथा दुष्ट शक्तिको विनाश गर्ने विश्वास गरिन्छ।
चन्द्रघण्टा देवीको स्वरूप शान्त, सौम्य र करुणामयी मानिए पनि उहाँलाई अन्याय र अत्याचारविरुद्ध शक्ति प्रदर्शन गर्ने देवीका रूपमा समेत वर्णन गरिएको छ। त्यसैले नवरात्रको यस दिन भक्तजनले भय, बाधा र नकारात्मक शक्तिबाट मुक्ति मिलोस् भन्ने कामनासहित देवीको आराधना गर्ने गर्छन्।
पूजा आराधनाबाट शक्ति प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास
नेपाल संस्कृत विश्वविद्यालयअन्तर्गत वाल्मीकि विद्यापीठका सेवा निवृत्त प्राध्यापक तोयराज नेपालका अनुसार नवरात्रका अवसरमा देवीको पूजा आराधना गर्ने परम्परा शक्ति प्राप्तिसँग सम्बन्धित छ। यही मान्यताका आधारमा भक्तजनले नवरात्रभर विशेष विधिपूर्वक देवीको उपासना गर्ने गरेका छन्।
धार्मिक ग्रन्थहरूमा चन्द्रघण्टा देवीको कृपाले पाप नाश हुने तथा भक्तजनलाई विभिन्न प्रकारका आध्यात्मिक शक्ति प्राप्त हुने उल्लेख गरिएको बताइन्छ। देवीको स्वरूपको ध्यान गर्दा मनमा शान्ति, साहस र आत्मविश्वास बढ्ने धार्मिक विश्वाससमेत रहेको छ।
वाल्मीकि विद्यापीठका उपप्राध्यापक चिन्तामणि भट्टराईका अनुसार चन्द्रघण्टा देवीको स्वरूप सामान्य, शान्त र करुणामयी छ। उहाँको पूजा आराधना गर्दा विशेष आध्यात्मिक लाभ प्राप्त हुने धार्मिक मान्यता रहेको छ।
चन्द्रघण्टा देवीको पूजा गर्दा मणिपुर चक्रमा ध्यान केन्द्रित गर्ने परम्परा पनि रहेको छ। धार्मिक तथा योगसम्बन्धी मान्यताअनुसार यस चक्रलाई आत्मविश्वास, इच्छाशक्ति र आन्तरिक ऊर्जासँग जोडेर हेरिन्छ।
गीत–सङ्गीत क्षेत्रमा आबद्ध व्यक्तिहरूले समेत चन्द्रघण्टा देवीको विशेष आराधना गर्ने परम्परा रहेको बताइन्छ। देवीको ध्यान तथा पूजाबाट ललाटमा तेज र व्यक्तित्वमा निखार आउने धार्मिक विश्वास छ।
नवरात्रको पहिलो दिनदेखि सुरु हुन्छ नवदुर्गाको उपासना
नवरात्रको पहिलो दिन दसैँघर वा पूजा कोठामा वैदिक विधिअनुसार घटस्थापना गरी जमरा राख्ने परम्परा छ। घटस्थापनालाई देवीको ध्यान, साधना र उपासनाको सुरुआतका रूपमा लिइन्छ। श्रीमद्देवीभागवतलगायत विभिन्न धार्मिक ग्रन्थमा घटस्थापना तथा देवी साधनाको महत्त्व उल्लेख गरिएको छ।
घटस्थापनाको दिन नवदुर्गामध्येकी पहिलो देवी शैलपुत्रीको आह्वान गरी पूजा आराधना गरिन्छ। दोस्रो दिन ब्रह्मचारिणी देवीको पूजा गरिन्छ भने तेस्रो दिन चन्द्रघण्टा देवीको आराधना गर्ने विधान छ।
यसैगरी नवरात्रको चौथो दिन कुष्माण्डा, पाँचौँ दिन स्कन्दमाता, छैटौँ दिन कात्यायनी, सातौँ दिन कालरात्रि, आठौँ दिन महागौरी र नवौँ दिन सिद्धिदात्री देवीको पूजा आराधना गरिन्छ। यी नौ देवीका स्वरूपलाई समग्रमा नवदुर्गा भनिन्छ।
नवरात्रका नौ दिनसम्म भक्तजनले दसैँघर वा पूजा स्थलमा दुर्गा सप्तशती (चण्डी), श्रीमद्देवीभागवत तथा देवीका विभिन्न स्तोत्र पाठ गर्ने गर्छन्। धार्मिक विश्वासअनुसार विधिपूर्वक देवीको आराधना गर्नाले शक्ति, ऐश्वर्य, विद्या र सुख–समृद्धि प्राप्त हुन्छ।
देशभरका शक्तिपीठमा भक्तजनको घुइँचो
नवरात्र सुरु भएसँगै देशभरका प्रमुख शक्तिपीठ तथा देवी मन्दिरमा भक्तजनको चहलपहल बढेको छ। राजधानी काठमाडौँसहित देशका विभिन्न स्थानमा रहेका मठमन्दिरमा बिहानैदेखि पूजा आराधना र दर्शनका लागि भक्तजन पुग्ने गरेका छन्।
नवरात्रका अवसरमा देवीको दर्शन गरी मनोकामना पूरा हुने विश्वासका साथ भक्तजन विभिन्न शक्तिपीठमा पुग्ने गर्छन्। कतिपय भक्तजनले नौ दिनमा नौवटा शक्तिपीठको दर्शन तथा पूजा गर्ने धार्मिक परम्परासमेत पालना गर्दै आएका छन्।
दसैँको अवसरमा मात्रै नभई बुधबार, बिहीबार, शुक्रबार र शनिबारलगायत विभिन्न दिनमा पनि देवीका मन्दिरमा विशेष पूजा आराधना हुने गर्छ। तर नवरात्रका नौ दिनलाई देवी उपासनाका दृष्टिले विशेष महत्त्वपूर्ण मानिन्छ।
विजयादशमीदेखि कोजाग्रत पूर्णिमासम्म दसैँको उत्सव
वैदिक सनातन धर्मावलम्बीले प्रत्येक वर्ष आश्विन शुक्ल प्रतिपदादेखि नवमीसम्म दुर्गा देवीको विशेष पूजा आराधना गर्ने परम्परा छ। नवरात्रका नौ दिनसम्म देवीको उपासना गरेपछि दसैँको दशौँ दिन विजयादशमी मनाइन्छ।
विजयादशमीका दिन मान्यजनबाट टीका, जमरा र आशीर्वाद ग्रहण गर्ने परम्परा रहेको छ। त्यसपछि कोजाग्रत पूर्णिमासम्म दसैँको टीका लगाउने र आफन्तजनसँग भेटघाट गर्ने चलन छ।
यसरी नवरात्रको घटस्थापनादेखि विजयादशमी हुँदै कोजाग्रत पूर्णिमासम्म नेपाली समाजमा बडादसैँ पर्व मनाइन्छ। धार्मिक आस्था, पारिवारिक एकता, सामाजिक सद्भाव र सांस्कृतिक परम्पराको प्रतीकका रूपमा रहेको बडादसैँले नेपाली समाजमा विशेष महत्त्व राख्दै आएको छ।
नवरात्रको तेस्रो दिन चन्द्रघण्टा देवीको पूजा आराधना गरिरहँदा भक्तजनले सुख, शान्ति, समृद्धि र परिवारको कल्याणको कामना गरिरहेका छन्। देवीप्रतिको आस्था र विश्वासका साथ मनाइने नवरात्रले धार्मिक तथा सांस्कृतिक परम्परालाई निरन्तरता दिँदै आएको छ।
