बागलुङ । बागलुङका उत्पादनयोग्य कृषि माटोमा अम्लीयपन बढ्दै गएको पाइएको छ। कृषि विकास कार्यालय, बागलुङले विभिन्न स्थानबाट संकलन गरी परीक्षण गरेका ३२० वटा माटोका नमूनामध्ये ६२ प्रतिशत माटो अम्लीय रहेको पाइएको हो।
कार्यालयले गरेको माटो परीक्षणका क्रममा माटोमा नाइट्रोजन तथा फस्फोरसको मात्रा न्यूनदेखि मध्यम रहेको देखिएको छ। परीक्षण गरिएका नमूनामध्ये २०५ वटामा नाइट्रोजनको मात्रा न्यून, १११ वटामा मध्यम र चार वटामा उच्च रहेको पाइएको कृषि विकास कार्यालयले जनाएको छ।
त्यस्तै, फस्फोरसको मात्रा परीक्षण गर्दा ११ वटा नमूनामा न्यून, ३०३ वटामा मध्यम र छ वटामा उच्च रहेको पाइएको छ। पोटासियमतर्फ भने ८० वटा नमूनामा मात्रा न्यून, २१७ वटामा मध्यम र २३ वटामा उच्च रहेको कृषि विकास कार्यालयका प्रमुख कुमार पुनले जानकारी दिए।
६२ प्रतिशत माटो अम्लीय
माटोको अम्लीयपन मापन गर्ने पीएच परीक्षणबाट बागलुङका कृषि माटोमा अम्लीयपनको समस्या उल्लेख्य रहेको देखिएको छ। परीक्षण गरिएका नमूनामध्ये ६२ प्रतिशत माटो अम्लीय, ३७ प्रतिशत तटस्थ र एक प्रतिशत क्षारीय रहेको पाइएको हो।
कृषि प्राविधिकका अनुसार माटोको पीएच सामान्यतया एकदेखि १४ सम्म मापन गरिन्छ। पीएच सातलाई तटस्थ मानिन्छ भने सातभन्दा कम भए अम्लीय र सातभन्दा बढी भए क्षारीय माटो मानिन्छ।
माटोमा आवश्यकभन्दा बढी अम्लीयपन वा क्षारीयपन भए बालीले आवश्यक पोषक तत्त्व सहज रूपमा लिन नसक्ने भएकाले उत्पादनमा समेत असर पर्न सक्छ। त्यसैले माटोको अवस्था पहिचान गरी आवश्यकताअनुसार मल, चुन तथा अन्य पोषक तत्त्वको प्रयोग गर्नुपर्ने प्राविधिकको सुझाव छ।
असन्तुलित मल प्रयोगले माटो बिग्रिँदै
कृषि विकास कार्यालयका प्रमुख कुमार पुनका अनुसार पछिल्लो समय किसानले रासायनिक मलको प्रयोग गर्दा आवश्यक सन्तुलन कायम नगर्दा माटोको अवस्था बिग्रिँदै गएको छ।
विशेषगरी प्राङ्गारिक मलको प्रयोग घट्दै जानु तथा रासायनिक मलको असन्तुलित प्रयोग बढ्नु माटोमा अम्लीयपन बढ्नुका प्रमुख कारणमध्ये रहेको उनको भनाइ छ।
कृषि उत्पादन बढाउने उद्देश्यले रासायनिक मलको प्रयोग बढे पनि माटोको वास्तविक अवस्था नबुझी वर्षौंसम्म एउटै प्रकारको मल बढी प्रयोग गर्दा माटोको गुणस्तरमा नकारात्मक प्रभाव पर्न सक्ने प्राविधिक बताउँछन्।
विशेषगरी युरिया मलको अत्यधिक प्रयोगले माटोको रासायनिक सन्तुलनमा असर पार्न सक्ने भएकाले किसानले माटो परीक्षणका आधारमा मलको मात्रा निर्धारण गर्नुपर्ने उनीहरूको सुझाव छ।
प्राङ्गारिक र हरियो मलमा जोड
माटोमा बढेको अम्लीयपन तथा क्षारीयपनलाई सन्तुलनमा ल्याउन प्राङ्गारिक मलको प्रयोग बढाउनुपर्ने कृषि प्राविधिकले बताएका छन्।
प्राङ्गारिक मल तथा हरियो मलको प्रयोग गर्नुका साथै खेतबारीमा कोसेबाली लगाउने अभ्यासले माटोको स्वास्थ्य सुधार गर्न सहयोग पुग्ने उनीहरूको भनाइ छ।
माटोको उर्वराशक्ति कायम राख्न किसानले रासायनिक मलसँगै प्राङ्गारिक मलको समेत सन्तुलित प्रयोग गर्नुपर्ने देखिएको छ। माटोमा आवश्यक पोषक तत्त्वको कमी भए त्यसैअनुसार मलको छनोट तथा मात्रा निर्धारण गर्नुपर्ने कृषि प्राविधिकले सुझाव दिएका छन्।
नाइट्रोजन, फस्फोरस र पोटासियमलाई बालीका लागि आवश्यक प्रमुख पोषक तत्त्व मानिन्छ। यी तत्त्वमध्ये कुनै एकको अत्यधिक वा न्यून प्रयोगले माटो तथा बाली दुवैमा असर पार्न सक्ने भएकाले सन्तुलित प्रयोगमा जोड दिइएको छ।
तीन स्थानमा माटो परीक्षण शिविर
कृषि विकास कार्यालयले जिल्लाका विभिन्न स्थानमा माटोको अवस्था पहिचान गर्न माटो परीक्षण शिविर सञ्चालन गरेको थियो। कार्यालयले जैमिनी नगरपालिका–२, काठेखोला गाउँपालिका–९ र बागलुङ नगरपालिका–८ मा माटो परीक्षण शिविर सञ्चालन गरेको जनाएको छ।
शिविरमा किसानले आफ्नो खेतबारीको माटो परीक्षण गराएका थिए। माटो परीक्षणबाट खेतमा कुन पोषक तत्त्वको मात्रा पर्याप्त छ, कुन तत्त्वको कमी छ तथा माटो अम्लीय वा क्षारीय अवस्थाको छ भन्ने जानकारी प्राप्त हुने भएकाले किसानलाई बालीअनुसार मल व्यवस्थापन गर्न सहज हुने कार्यालयले जनाएको छ।
माटोको अवस्था नबुझी मल प्रयोग गर्दा खर्च बढ्नुका साथै माटोको स्वास्थ्यमा समेत असर पर्न सक्ने भएकाले नियमित रूपमा माटो परीक्षण गर्नुपर्ने कृषि प्राविधिकको सुझाव छ।
अम्लीयपन बढ्दा उर्वराशक्तिमा ह्रास
माटोमा अम्लीयपन बढ्दै जाँदा त्यसको उर्वराशक्तिमा ह्रास आउने परीक्षणबाट देखिएको छ। माटोमा रहेका विभिन्न पोषक तत्त्वको उपलब्धता र बालीले ती तत्त्व ग्रहण गर्ने क्षमतामा समेत माटोको पीएचले प्रभाव पार्ने प्राविधिक बताउँछन्।
धानखेतीका लागि सामान्यतया करिब ६ पीएचसम्मको माटो उपयुक्त मानिन्छ। तर बालीअनुसार माटोको उपयुक्त पीएच फरक–फरक हुन सक्ने भएकाले एउटै मापदण्ड सबै बालीमा लागू नहुने कृषि प्राविधिकको भनाइ छ।
किसानले बालीमा जथाभावी रासायनिक मल तथा विषादी प्रयोग गर्ने, प्राङ्गारिक मलको प्रयोग घटाउने तथा एउटै प्रकारको मल लामो समयसम्म बढी प्रयोग गर्ने प्रवृत्तिका कारण माटोको प्राकृतिक सन्तुलनमा असर परेको प्राविधिकको निष्कर्ष छ।
माटोको अम्लीयपन बढ्दै गएको अवस्थामा किसानले माटो परीक्षणका आधारमा आवश्यकताअनुसार चुन, प्राङ्गारिक मल, हरियो मल तथा पोषक तत्त्वयुक्त मल प्रयोग गर्नुपर्ने देखिएको छ।
कृषि उत्पादनको दीर्घकालीन वृद्धि र माटोको उर्वराशक्ति कायम राख्न माटोको स्वास्थ्यलाई प्राथमिकतामा राखेर खेती प्रणाली अपनाउनुपर्ने कृषि विकास कार्यालयले जनाएको छ। माटो परीक्षणलाई नियमित बनाउँदै सन्तुलित मल व्यवस्थापन, प्राङ्गारिक पदार्थको प्रयोग र बाली विविधीकरणमा जोड दिन सके माटोको गुणस्तर सुधार गर्न सकिने प्राविधिकको सुझाव छ।
