भोजपुर । बाँदरको आतङ्कका कारण मकै, धान, कोदो लगायतका बाली जोगाउन कठिन भइरहेका बेला भोजपुरका किसानका लागि ‘दूधे पिँडालु’ खेती आम्दानीको भरपर्दो वैकल्पिक स्रोत बन्न थालेको छ।
स्वादिलो र पोषणयुक्त मानिने दूधे पिँडालुको स्थानीय बजारमा माग बढ्दै गएपछि जिल्लाका किसान यसको व्यावसायिक खेतीतर्फ आकर्षित हुन थालेका छन्। कम मेहनत र कम लगानीमा उत्पादन लिन सकिने तथा बाँदरले नोक्सान नगर्ने भएपछि पछिल्लो समय पिँडालु खेतीप्रति किसानको चासो बढेको हो।
भोजपुर सदरमुकामलगायत आसपासका स्थानीय हाटबजारमा अहिले दूधे पिँडालु प्रतिकिलो ५० देखि ८० रुपैयाँसम्ममा बिक्री भइरहेको भोजपुर नगरपालिका–५ बोखिमका किसान धनबहादुर थापाले बताउनुभयो।
उहाँका अनुसार अन्य बालीको तुलनामा पिँडालु खेतीमा मेहनत र लगानी कम लाग्ने भएकाले किसानका लागि यो राम्रो विकल्प बनेको छ। “राम्रोसँग फस्टाएको एउटै बोटबाट एकदेखि तीन किलोसम्म पिँडालु उत्पादन हुन्छ,” उहाँले भन्नुभयो, “थोरै जमिनबाट पनि राम्रो आम्दानी लिन सकिन्छ। अचेल गाउँमा धेरैजसो किसानले पिँडालुलाई मुख्य वैकल्पिक बालीका रूपमा लगाउन थालेका छन्।”
बाँदरबाट सुरक्षित बाली
भोजपुरका अधिकांश ग्रामीण क्षेत्रमा पछिल्लो समय बाँदरको समस्या बढ्दै गएको किसानहरू बताउँछन्। बाँदरले मकै, धान, कोदो तथा अन्य खाद्यबालीमा क्षति पुर्याउने गरेका कारण किसानलाई आफ्नो उत्पादन जोगाउन कठिन हुने गरेको छ।
बाँदरका कारण कतिपय किसानले खेतीयोग्य जमिनसमेत बाँझै छाड्नुपर्ने अवस्था आएको छ। यस्तो अवस्थामा जमिनमुनि फल्ने दूधे पिँडालु किसानका लागि उपयुक्त विकल्प बनेको छ।
दूधे पिँडालुको गाँड जमिनमुनि फल्ने भएकाले बाँदरले सहजै क्षति गर्न सक्दैन। अन्य जङ्गली जनावरबाट समेत तुलनात्मक रूपमा सुरक्षित हुने भएकाले बाँझो रहेका खेतबारीमा समेत किसानले पिँडालु रोप्न थालेका छन्।
स्थानीय किसान गीता विष्टका अनुसार बाँदरले नोक्सान नगर्ने भएकाले पिँडालु खेतीबाट किसानले तुलनात्मक रूपमा ढुक्क भएर उत्पादन लिन सक्ने अवस्था बनेको छ।
बजारमा बढ्दो माग
दूधे पिँडालु तरकारी तथा खाजाका रूपमा प्रयोग हुने भएकाले स्थानीय बजारमा यसको माग बढ्दै गएको किसानहरू बताउँछन्। स्वादिलो तथा पोषणयुक्त भएकाले उपभोक्ताले पनि यसलाई रुचाउने गरेका छन्।
बोखिमलगायत आसपासका हाटबजारमा उत्पादन पुर्याएपछि सहजै बिक्री हुने भएकाले किसानलाई बजारीकरणको समस्या नरहेको बताइएको छ। मागअनुसार उत्पादन बढाउन सके आगामी दिनमा किसानले अझ राम्रो आम्दानी लिन सक्ने सम्भावना देखिएको छ।
स्थानीय बजारमा ग्राहकले दूधे पिँडालुलाई अर्गानिक तथा स्वादिलो खाजाका रूपमा समेत रुचाउने गरेको किसानहरूको भनाइ छ।
पात र डाँठ पनि उपयोगी
दूधे पिँडालुको मुख्य उत्पादन पिँडालु मात्र नभई यसको पात र डाँठसमेत उपयोगी हुने गरेको किसानहरू बताउँछन्। पिँडालुको पात र डाँठ बङ्गुरको चाराका रूपमा प्रयोग गर्न सकिन्छ।
बङ्गुरपालन गर्ने किसानले पिँडालुको पात तथा डाँठ खरिद गरेर लैजाने गरेका छन्। यसबाट किसानले एउटै बालीबाट पिँडालुसँगै थप आम्दानीसमेत गर्न सक्ने अवस्था बनेको छ।
यसले गर्दा पिँडालु खेती गर्ने किसानका लागि उत्पादनको कुनै पनि भाग खेर नजाने र अतिरिक्त आम्दानीको अवसर सिर्जना हुने गरेको छ।
व्यावसायिक खेती विस्तार हुँदै
कम खर्चमा राम्रो आम्दानी हुन थालेपछि भोजपुर नगरपालिका–५ बोखिमलगायत जिल्लाका अन्य ग्रामीण क्षेत्रमा पनि दूधे पिँडालुको व्यावसायिक खेती विस्तार हुने क्रम बढेको छ।
विशेषगरी बाँदरको समस्या बढी भएका क्षेत्रमा किसानले वैकल्पिक बालीका रूपमा पिँडालुलाई रोज्न थालेका छन्। परम्परागत बालीबाट अपेक्षित उत्पादन लिन नसकिरहेका किसानका लागि पिँडालु खेतीले नयाँ सम्भावना देखाएको छ।
किसानहरूका अनुसार बजारमा माग र मूल्य कायम रहन सके आगामी दिनमा यसको खेती अझ विस्तार गर्न सकिनेछ। स्थानीय स्तरमै उत्पादन बिक्री हुने वातावरण रहेकाले किसानलाई बजार खोज्दै टाढा जानुपर्ने बाध्यता पनि कम भएको छ।
बाँदरको आतङ्कका कारण खेतीबाट विस्थापित हुने अवस्थामा पुगेका किसानका लागि दूधे पिँडालु आशाको नयाँ आधार बनेको छ। कम लगानी, कम मेहनत, बाँदरबाट सुरक्षित उत्पादन र स्थानीय बजारमा बढ्दो मागका कारण भोजपुरमा यसको व्यावसायिक खेतीको सम्भावना थप बलियो बन्दै गएको छ।
