काठमाडौं । नेपालमा प्रजातन्त्र पुनर्बहाली भएको ऐतिहासिक दिनको सम्झनामा आज देशभर विभिन्न कार्यक्रम गरी जनआन्दोलन दिवस मनाइँदै छ ।
वि.सं. २०४६ चैत २६ गते ३० वर्षे पञ्चायती शासन व्यवस्थाको अन्त्य गर्दै बहुदलीय प्रजातन्त्र पुनःस्थापना भएको थियो । सोही ऐतिहासिक उपलब्धिको स्मरणमा हरेक वर्ष यो दिवस मनाउने गरिन्छ ।
नेपालमा पञ्चायती व्यवस्था वि.सं. २०१७ पुस १ गते तत्कालीन राजा महेन्द्र द्वारा सुरु गरिएको थियो । त्यसपछि तीन दशकसम्म दलविहीन शासन प्रणाली कायम रह्यो ।
जनआन्दोलनको भूमिका
वि.सं. २०४६ फागुन ७ गतेबाट सुरु भएको जनआन्दोलन नेपाली कांग्रेस र वाममोर्चाको संयुक्त नेतृत्वमा अघि बढेको थियो । करिब ५० दिनसम्म चलेको आन्दोलन ले देशभर जनलहर सिर्जना गरेको थियो ।
यस आन्दोलनको नेतृत्व नेपाली कांग्रेसका नेता गणेशमान सिंह ले गरेका थिए, जसले प्रजातान्त्रिक आन्दोलनलाई निर्णायक मोडमा पुर्याएका थिए ।
बहुदलीय व्यवस्था पुनःस्थापना
जनआन्दोलनको दबाबपछि तत्कालीन राजा वीरेन्द्र ले २०४६ चैत २६ गते देशवासीका नाममा सम्बोधन गर्दै बहुदलीय प्रजातन्त्र पुनःस्थापनाको घोषणा गरेका थिए ।
त्यससँगै नेपालमा पुनः बहुदलीय शासन व्यवस्था सुरु भयो र लोकतान्त्रिक अभ्यासले नयाँ दिशा पायो ।
ऐतिहासिक सन्दर्भ
यसअघि नेपालमा वि.सं. २००७ साल फागुन ७ गते प्रजातन्त्र स्थापना भएको थियो । सोही दिनको सन्दर्भ पारेर २०४६ सालको जनआन्दोलन सुरु गरिएको थियो, जसले अन्ततः पञ्चायती व्यवस्थाको अन्त्य गरायो ।
जनआन्दोलन दिवसले नेपाली जनताको लोकतन्त्रप्रतिको सङ्घर्ष, बलिदान र एकताको प्रतीकका रूपमा स्मरण गरिन्छ । आजको दिनले लोकतान्त्रिक मूल्य–मान्यताको संरक्षण र सुदृढीकरणको आवश्यकता पनि झल्काउँछ ।
