काठमाडौं । विश्व क्षयरोग दिवस आज नेपालसहित विश्वभर विभिन्न कार्यक्रम गरी मनाइँदैछ। प्रत्येक वर्ष मार्च २४ मा मनाइने यस दिवसको उद्देश्य क्षयरोगबारे जनचेतना फैलाउनु र यसको नियन्त्रण तथा उन्मूलनतर्फ सबैलाई सचेत गराउनु हो।
यस वर्षको नारा ‘हो–हामी क्षयरोग निर्मूल पार्न सक्छौं’ भन्ने रहेको छ। सामान्य भाषामा ‘टिबी’ भनिने यस रोगको वैज्ञानिक नाम Tuberculosis हो। यो रोग प्राचीन समयदेखि नै मानव समाजमा देखिँदै आएको गम्भीर संक्रामक रोगमध्ये एक हो।
विश्वव्यापी चुनौती
तथ्यांक अनुसार विश्वको करिब एकतिहाइ जनसंख्या क्षयरोगको संक्रमण जोखिममा रहेको छ। विशेषगरी विकासोन्मुख देशहरूमा यो जोखिम ९० प्रतिशतसम्म पुग्ने गरेको देखिन्छ।
प्रत्येक वर्ष विश्वभर करिब ८० लाख नयाँ संक्रमित थपिने र झण्डै २० लाख मानिसको ज्यान जाने गरेको छ।
नेपालमा भयावह अवस्था
राष्ट्रिय क्षयरोग केन्द्र का अनुसार नेपालमा करिब ५० प्रतिशत जनसंख्या क्षयरोगको जोखिम वा संक्रमणमा रहेको अनुमान छ।
हरेक वर्ष करिब ४४ हजार नयाँ बिरामी थपिने र ५ देखि ७ हजार नेपालीको मृत्यु हुने गरेको तथ्यांक छ।
क्षयरोगका बिरामीमध्ये अधिकांश १५ देखि ४९ वर्ष उमेर समूहका हुने गरेका छन्, जुन उत्पादनशील जनशक्ति मानिन्छ। नेपालमा देखिने क्षयरोगमध्ये ७५ प्रतिशतभन्दा बढी फोक्सो सम्बन्धी हुन्छ।
उपचार सेवा र सरकारी योजना
नेपालमा क्षयरोगको उपचारका लागि ४ हजार ३ सय २१ भन्दा बढी डट (DOTS) सेवा केन्द्रहरू सञ्चालनमा रहेका छन्।
नेपाल सरकारले क्षयरोगको उपचार निःशुल्क रूपमा उपलब्ध गराउँदै आएको छ।
सरकारले सन् २०३५ सम्म क्षयरोग निर्मूल पार्ने र यसबाट हुने मृत्युमा ९५ प्रतिशतले कमी ल्याउने लक्ष्य लिएको छ।
Tuberculosis अझै पनि विश्व तथा नेपालका लागि ठूलो स्वास्थ्य चुनौती बनेको छ।
समयमै पहिचान, नियमित उपचार र जनचेतना अभिवृद्धिबाट मात्रै यो रोगलाई नियन्त्रण र अन्ततः निर्मूल गर्न सकिने स्वास्थ्य विज्ञहरू बताउँछन्।
