काठमाडौँ । श्रम संस्कृति पार्टीका अध्यक्ष तथा प्रतिनिधिसभा सदस्य हर्कराज राई (हर्क साम्पाङ) र उनकी जेठी पत्नी दिलमाया राईबीचको सम्बन्धविच्छेदसम्बन्धी अदालतको आदेश सार्वजनिक भएको छ। सुनसरी जिल्ला अदालतबाट भएको उक्त आदेश अहिले सार्वजनिक भएपछि हर्क साम्पाङको पारिवारिक तथा कानुनी विषय पुनः चर्चामा आएको हो।

अदालतको अभिलेखअनुसार सम्बन्धविच्छेदसम्बन्धी आदेश न्यायाधीश मणिराम न्यौपानेको इजलासबाट भएको हो। उपलब्ध विवरणअनुसार सम्बन्धविच्छेदको विषयमा हर्क साम्पाङको मागअनुसार निर्णय भएको देखिए पनि उक्त प्रक्रियासँग सम्बन्धित सम्पूर्ण विवरण भने सार्वजनिक भइसकेको छैन।

यसअघि दिलमाया राईले अंश माग गर्दै दायर गरेको मुद्दामा भने सुनसरी जिल्ला अदालतले २०७६ असार १२ गते फैसला गरेको थियो। उक्त मुद्दामा अदालतले सगोलको सम्पत्तिमा पाँच अंशियार कायम गरी अंश छुट्याउनुपर्ने ठहर गरेको थियो।

२०७३ सालमा अंशसम्बन्धी मुद्दा दायर

अदालतमा पेश भएको विवरणअनुसार दिलमायाले २०७३ असोज ६ गते अंशसम्बन्धी मुद्दा दायर गरेकी थिइन्। उनले आफू र हर्क साम्पाङबीच वैवाहिक सम्बन्ध भए पनि कानुनबमोजिम अंशबण्डा नभएको भन्दै अंश माग गरेकी थिइन्।

फिरादपत्रमा दिलमायाले वैवाहिक जीवन सुरु भएदेखि नै पति हर्कराज राईसँग झैँ–झगडा तथा कुटपिट हुने गरेको दाबी गरेकी थिइन्। साथै, आफूलाई कुटपिट गरी घरबाट निकालिएको र खानलाउनसमेत नदिएको उनको दाबी थियो। यी विषयहरू दिलमायाले अदालतमा गरेको दाबी हुन्।

उनले पटक–पटक प्रहरीमा उजुरी गरेको र छोरीका कारण सम्बन्ध सुधार गरेर सँगै बस्ने प्रयास गरेकोसमेत फिरादमा उल्लेख गरेकी थिइन्। पछि आफूलाई घरमा बस्न नदिएको तथा खानलाउनसमेत नदिएको दाबी गर्दै उनले अदालतको बाटो रोजेको विवरण फैसलासम्बन्धी रिपोर्टमा उल्लेख छ।

अदालतले पाँच अंशियार कायम गर्‍यो

दिलमायाले चार अंशियार कायम गरी अंश छुट्याउन माग गरेकी थिइन्। तर अदालतले नाता, पुस्तावली तथा पेश गरिएका प्रमाणहरूको अध्ययनपछि पाँच अंशियार कायम गरेको थियो।

फैसलामा हर्कराज राई, उनका दाजुहरू आशयकुमार राई र एकराज राई, आमा जसामाया राई तथा मूल पुरुषतर्फकी जेठी पत्नी धनकुमारी राईलाई अंशियार कायम गरिएको उल्लेख छ। उनीहरूबीच यसअघि कानुनी रूपमा अंशबण्डा भएको प्रमाण नदेखिएको अदालतको निष्कर्ष थियो।

अदालतले सगोलको सम्पत्तिलाई पाँच भागमा विभाजन गर्ने आधार लिएको थियो। त्यसपछि हर्क साम्पाङको भागमा पर्ने एक हिस्सालाई हर्कराज, दिलमाया र छोरी एलिसाबीच तीन भाग लगाई दिलमायालाई त्यसबाट एक भाग अंश दिनुपर्ने ठहर गरेको थियो।

यस हिसाबले अंश लाग्ने सम्पत्तिमा दिलमायाको हिस्सा १/१५ पर्ने अदालतको फैसलासम्बन्धी विवरणमा उल्लेख छ।

घरबाट निकालिएको दाबीबारे पनि अदालतको व्याख्या

अंश मुद्दामा दिलमायाले आफूलाई कुटपिट गरी घरबाट निकालिएको र खानलाउनसमेत नदिएको दाबी गरेकी थिइन्। अदालतले उक्त दाबीमाथि समेत विचार गरेको थियो।

फैसलामा हर्कराज राईले दिलमायाको दाबीलाई खण्डन गर्ने पर्याप्त प्रमाण पेश गर्न नसकेको उल्लेख भएको रिपोर्टमा जनाइएको छ। अदालतले विभिन्न व्यक्तिको बयान तथा मुद्दामा पेश भएका अन्य प्रमाणसमेत अध्ययन गरेको थियो।

यद्यपि, अदालतको फैसलामा उल्लेख भएका दाबी र निष्कर्षलाई सम्बन्धित पक्षको वर्तमान व्यक्तिगत जीवनबारे स्वतन्त्र तथ्यका रूपमा व्याख्या गर्नुभन्दा त्यो मुद्दामा पेश भएका दाबी, प्रतिवाद र अदालतको निर्णयको सन्दर्भमा बुझ्नुपर्ने हुन्छ।

सम्बन्धविच्छेदको आदेश छुट्टै प्रक्रियासँग सम्बन्धित

अहिले सार्वजनिक भएको सम्बन्धविच्छेदसम्बन्धी आदेश भने २०७६ सालको अंश मुद्दाभन्दा अलग कानुनी प्रक्रियासँग सम्बन्धित रहेको देखिन्छ। सम्बन्धविच्छेदसम्बन्धी आदेशमा हर्क साम्पाङको मागअनुसार निर्णय भएको विवरण सार्वजनिक भए पनि उक्त मुद्दामा प्रस्तुत भएका सबै प्रमाण, दुवै पक्षका विस्तृत भनाइ तथा आदेशको पूर्ण व्यहोराबारे थप विवरण सार्वजनिक हुन बाँकी छ।

यसकारण अंशसम्बन्धी २०७६ सालको फैसला र हाल सार्वजनिक भएको सम्बन्धविच्छेदसम्बन्धी आदेशलाई एउटै फैसला वा एउटै मुद्दाका रूपमा बुझ्नु उचित हुँदैन।

हर्क साम्पाङ हाल श्रम संस्कृति पार्टीका अध्यक्ष तथा सुनसरी–१ बाट निर्वाचित प्रतिनिधिसभा सदस्य हुन्। संघीय संसद्को आधिकारिक अभिलेखमा उहाँलाई प्रतिनिधिसभा २०८२ अन्तर्गत सुनसरी–१ बाट श्रम संस्कृति पार्टीका सांसदका रूपमा उल्लेख गरिएको छ।

सम्बन्धविच्छेदसम्बन्धी पछिल्लो आदेश सार्वजनिक भएपछि यस विषयमा थप कानुनी विवरण र सम्बन्धित पक्षहरूको प्रतिक्रिया आउन बाँकी रहेको छ।