काठमाडौं । पूर्वप्रधानन्यायाधीश चोलेन्द्र शमशेर राणा पक्राउ परेका छन्। काठमाडौं उपत्यका अपराध अनुसन्धान कार्यालयको टोलीले राणालाई शनिबार राति काठमाडौंको महाराजगञ्जस्थित निवासबाट पक्राउ गरेको प्रहरीले जनाएको छ।
प्रहरीका अनुसार राणालाई उनको निवासबाट नियन्त्रणमा लिएर आवश्यक अनुसन्धान तथा सोधपुछका लागि लगिएको हो। यद्यपि, पक्राउ गर्नुको तत्कालीन कारण, उनीविरुद्ध लगाइएको आरोप तथा अनुसन्धानको प्रकृतिबारे प्रहरीले विस्तृत विवरण सार्वजनिक गरिसकेको छैन।
राणा पक्राउ परेको खबर सार्वजनिक भएपछि न्यायिक तथा राजनीतिक वृत्तमा यस विषयलाई लिएर चासो बढेको छ। प्रहरीले अनुसन्धानको प्रारम्भिक चरणमै रहेकाले घटनासँग सम्बन्धित थप तथ्य तथा विवरण अनुसन्धानपछि मात्रै सार्वजनिक गरिने जनाएको छ।
पूर्वप्रधानन्यायाधीश राणा नेपालको न्यायपालिकामा लामो समयदेखि चर्चामा रहँदै आएका व्यक्ति हुन्। उनी २०७५ सालमा नेपालको प्रधानन्यायाधीश नियुक्त भएका थिए। उनको कार्यकालका क्रममा न्यायपालिकाको नेतृत्व, विभिन्न संवैधानिक तथा न्यायिक विषय र अदालतभित्रका विवादलाई लिएर सार्वजनिक रूपमा व्यापक बहस भएको थियो।
राणाविरुद्ध २०७८ फागुनमा प्रतिनिधिसभामा महाभियोग प्रस्ताव दर्ता भएको थियो। उक्त प्रस्तावमा न्यायपालिकाको नेतृत्व तथा उनको कार्यसम्पादनसँग सम्बन्धित विभिन्न आरोपहरू समेटिएका थिए। पछि महाभियोग प्रक्रिया लामो समयसम्म टुंगोमा पुग्न नसक्दा यस विषयमा राजनीतिक तथा कानुनी बहस जारी रह्यो।
यसै विषयसँग सम्बन्धित पछिल्लो कानुनी घटनाक्रममा सर्वोच्च अदालतको संवैधानिक इजलासले राणाविरुद्धको महाभियोग निष्क्रिय पार्ने संसद सचिवालयका तत्कालीन महासचिवको पत्रविरुद्ध परेको रिट खारेज गरेको थियो। उक्त फैसलासँगै राणाको महाभियोगसम्बन्धी विवादले अर्को कानुनी मोड लिएको थियो।
त्यसअघि राणाले सर्वोच्च अदालतको संवैधानिक इजलासमा आफूविरुद्ध दर्ता भएको महाभियोग प्रस्तावसँग सम्बन्धित विषयमा कानुनी उपचार खोज्ने तयारी गरेका समाचारहरू सार्वजनिक भएका थिए। यस क्रममा नेपाल बार एसोसिएसन तथा सर्वोच्च बारसँग सम्बन्धित पदाधिकारीहरूले समेत चासो देखाएका थिए।
राणाको न्यायिक कार्यकालसँग सम्बन्धित केही फैसला र निर्णयहरू पनि पछिल्ला वर्षहरूमा पुनः चर्चामा आएका छन्। २०७७ फागुन ११ गते संवैधानिक इजलासबाट भएको प्रतिनिधिसभा पुनर्स्थापनासम्बन्धी फैसलामा राणा पनि इजलासमा थिए। उक्त फैसलाको पूर्णपाठमा राणाले हस्ताक्षर नगरेको विषयमा पछि सर्वोच्च अदालतमा मुद्दा समेत परेको थियो र सम्बन्धित मिसिल झिकाउन आदेश भएको थियो।
यसरी पछिल्ला वर्षहरूमा विभिन्न न्यायिक तथा संवैधानिक विवादसँग जोडिँदै आएका राणाको पक्राउले नयाँ प्रश्नहरू सिर्जना गरेको छ। यद्यपि, अहिले नै पक्राउको आधार, कसुरको प्रकृति वा अनुसन्धानको निष्कर्षबारे कुनै अनुमान गर्नु उचित देखिँदैन।
प्रहरीले अनुसन्धान अगाडि बढाउँदै गर्दा राणाविरुद्ध के विषयमा कारबाही अघि बढाइएको हो भन्ने स्पष्ट हुने अपेक्षा गरिएको छ। पक्राउको कानुनी आधार, आरोपको विवरण, अनुसन्धानमा संलग्न निकाय तथा सम्भावित कानुनी प्रक्रियाबारे प्रहरीले आधिकारिक रूपमा थप जानकारी सार्वजनिक गरेपछि मात्रै घटनाको वास्तविक प्रकृति स्पष्ट हुनेछ।
हालसम्म उपलब्ध विवरणअनुसार राणा काठमाडौंको महाराजगञ्जस्थित निवासबाट पक्राउ परेको पुष्टि भए पनि उनीविरुद्ध लगाइएको आरोप र पक्राउको विस्तृत कारण सार्वजनिक भइसकेको छैन। त्यसैले अनुसन्धान पूरा नहुँदासम्म सार्वजनिक भएका तथ्यमा आधारित भएर मात्रै घटनाबारे निष्कर्ष निकाल्नुपर्ने देखिन्छ।
घटनाबारे थप विवरण तथा प्रहरीको आधिकारिक जानकारी आउन बाँकी रहेको छ।
