काठमाडौं । वर्षायाम सकिँदै शरद ऋतुको आगमनसँगै काठमाडौं उपत्यकाका डाँडाकाँडा र नदी किनार सेताम्मे देखिन थालेका छन्। शरद ऋतुको आगमनको संकेतका रूपमा फुल्ने काँस फूलले उपत्यकाको प्राकृतिक सौन्दर्यमा थप आकर्षण थपेको छ।
उपत्यकाका विभिन्न डाँडा, खोला तथा नदी किनारमा अहिले काँसका सेता फूल ढकमक्क फुलेका छन्। हावासँगै लहराइरहेका काँसका फूलले हरियालीबीच सेतो चादर ओछ्याएजस्तो दृश्य सिर्जना गरेका छन्। वर्षाको मौसमपछि आकाश खुल्दै जाने र वातावरणमा चिसोपन बढ्न थालेसँगै काँस फुल्नुले ऋतु परिवर्तनको स्पष्ट संकेत दिने गरेको छ।
वैज्ञानिक नाम ‘Saccharum spontaneum’ रहेको काँस नेपालका तराईदेखि पहाडी भूभागसम्म पाइने एक प्रकारको जंगली घाँस हो। विशेषगरी नदी तथा खोलाका किनार, खुला जमिन र बगर क्षेत्रमा यसको प्राकृतिक रूपमा विस्तार हुने गर्छ।
वर्षायामको अन्त्यसँगै काँस फुल्न सुरु हुन्छ। सामान्यतया असोज–कात्तिकको आसपास काँसका सेता फूल ढकमक्क फुल्ने भएकाले नेपाली समाजमा यसलाई शरद ऋतुको आगमनसँग जोडेर हेर्ने गरिन्छ।
काँस फूलको नेपाली संस्कृति र परम्परासँग पनि गहिरो सम्बन्ध छ। विशेषगरी ऋषिपञ्चमीको पूजा तथा धार्मिक अनुष्ठानमा काँसको फूललाई महत्वपूर्ण सामग्रीका रूपमा प्रयोग गर्ने परम्परा रहेको छ। त्यसैले काँसलाई नेपाली समाजमा धार्मिक तथा सांस्कृतिक महत्व बोकेको वनस्पतिका रूपमा समेत लिइन्छ।
ऋषिपञ्चमीका दिन महिलाहरूले सप्तऋषिको पूजा आराधना गर्दा दतिवन, दूबो, काँसको फूललगायत विभिन्न सामग्री प्रयोग गर्ने परम्परा छ। यसकारण ऋषिपञ्चमीको समयमा काँस फुल्नुले धार्मिक तथा सांस्कृतिक वातावरणलाई समेत थप जीवन्त बनाउने गरेको छ।
नेपाली समाजमा काँस फूललाई **‘चाडपर्व बोलाउने फूल’**का रूपमा समेत बुझ्ने गरिन्छ। काँस फुलेसँगै दशैं, तिहारलगायत प्रमुख चाडपर्व नजिकिँदै आएको अनुभूति हुने भएकाले यसको आगमनलाई उत्सवको सुरुवातसँग जोडेर हेर्ने गरिन्छ।
अहिले काठमाडौं उपत्यकाका विभिन्न स्थानमा ढकमक्क फुलेका काँसका फूलले सर्वसाधारण तथा प्रकृतिप्रेमीलाई आकर्षित गरिरहेका छन्। सेता फूलमा पर्ने घामको किरण र हावासँगै लहरिने काँसका बोटले उपत्यकाको बदलिँदो मौसमी सौन्दर्यलाई झल्काइरहेका छन्।
वर्षायाममा हरियालीले भरिएका डाँडा र नदी किनार अहिले काँसका सेता फूलले रंगिएका छन्। यसले बर्खाको बिदाइ र शरद ऋतुको स्वागत एकैसाथ गरिरहेको अनुभूति गराउँछ।
प्रकृतिको यही मौसमी परिवर्तनसँगै नेपाली समाजमा चाडपर्वको उल्लास पनि बढ्दै गएको छ। काँस फूल केवल प्राकृतिक सौन्दर्यको प्रतीक नभई ऋतु परिवर्तन, धार्मिक आस्था, सांस्कृतिक परम्परा र चाडपर्वको आगमनसँग जोडिएको नेपाली जीवनशैलीको एउटा सुन्दर प्रतीकका रूपमा स्थापित छ।
