काठमाडौं । विघ्नहर्ता तथा अग्रपूजाका अधिकारी भगवान् श्रीगणेशको जन्मोत्सवका रूपमा मनाइने गणेश चतुर्थी पर्व आज देशभर श्रद्धा र भक्तिपूर्वक मनाइँदैछ। गणेशको पूजा आराधना गर्न राजधानी काठमाडौंसहित देशका विभिन्न स्थानमा रहेका गणेश मन्दिरमा बिहानैदेखि भक्तजनको भीड लागेको छ।
शास्त्रीय मान्यताअनुसार सत्ययुगमा भाद्र शुक्ल चतुर्थीका दिन भगवान् गणेशको जन्म भएको विश्वास गरिन्छ। यही धार्मिक विश्वासका आधारमा प्रत्येक वर्ष भाद्र शुक्ल चतुर्थीका दिन गणेश चतुर्थी मनाउने गरिन्छ।
गणेशलाई हिन्दू धर्ममा विघ्नहर्ता, बुद्धि, विवेक, शुभता र समृद्धिका देवताका रूपमा पूजा गर्ने परम्परा छ। कुनै पनि धार्मिक तथा शुभकार्य सुरु गर्नुअघि सर्वप्रथम गणेशको पूजा गर्ने भएकाले उहाँलाई अग्रपूजाका अधिकारी देवताका रूपमा मानिन्छ।
प्रमुख गणेश मन्दिरमा भक्तजनको भीड
गणेश चतुर्थीका अवसरमा काठमाडौं उपत्यकाका प्रमुख गणेश मन्दिरहरूमा विशेष पूजा आराधना भइरहेको छ। काठमाडौंका अशोकविनायक, चन्द्रविनायक, सूर्यविनायक, कमलविनायक, कमलादी गणेशलगायतका मन्दिरमा बिहानैदेखि भक्तजन दर्शन तथा पूजा गर्न पुगेका छन्।
देशका विभिन्न जिल्लामा रहेका गणेश मन्दिरमा समेत आज विशेष पूजा, आराधना तथा धार्मिक कार्यक्रम आयोजना भइरहेका छन्। भक्तजनहरूले गणेशको दर्शन गरी सुख, शान्ति, समृद्धि तथा परिवारमा कुनै प्रकारको विघ्न नआओस् भन्ने कामना गर्ने गरेका छन्।
भगवान् शिव र माता पार्वतीका पुत्रका रूपमा पूजिने गणेशलाई कुनै पनि शुभकार्यको सुरुवातमा पूजा गर्ने धार्मिक परम्परा रहेको छ। त्यसैले गणेश चतुर्थीलाई विशेष धार्मिक महत्वका साथ मनाउने गरिन्छ।
तीज व्रतपछि गणेशको पूजा गर्ने विधान
धर्मशास्त्रविद् प्रा. डा. देवमणि भट्टराईका अनुसार हरितालिका तीजको व्रत पारायण गरेपछि गणेशको व्रत तथा पूजा गर्ने शास्त्रीय मान्यता रहेको छ।
भाद्र शुक्ल तृतीयाका दिन सुखद दाम्पत्य जीवन, पारिवारिक सुख तथा शान्तिको कामना गर्दै व्रत बसेका व्रतालुले चतुर्थीका दिन आफ्नो जीवनमा कुनै प्रकारको विघ्न–बाधा नआओस् भन्ने कामनासहित गणेशको पूजा गर्ने विधान रहेको उहाँले बताउनुभयो।
धार्मिक ग्रन्थहरूमा गणेशको पूजा आराधनाले विघ्न तथा बाधा हट्ने र शुभकार्य सफल हुने विश्वास उल्लेख गरिएको पाइन्छ। यही कारण गणेशलाई विघ्नहर्ताका रूपमा समेत पूजा गरिन्छ।
नेवार समुदायमा चथा पर्व
गणेश चतुर्थीलाई नेवार समुदायले चथा पर्वका रूपमा समेत मनाउने गर्छ। यस दिन विशेष धार्मिक तथा सांस्कृतिक विधिका साथ गणेशको पूजा गर्ने परम्परा रहेको छ।
चथा पर्वका अवसरमा बालबालिकालाई ‘छुस्यामुस्या’ बाँड्ने चलनसमेत रहेको छ। यस पर्वमा घरपरिवारमा विशेष पूजा गर्ने, विभिन्न परिकार तयार पार्ने तथा बालबालिकालाई प्रसादका रूपमा छुस्यामुस्या बाँड्ने सांस्कृतिक परम्परा छ।
यस वर्ष गणेश चतुर्थी मंगलबारकै दिन परेको हुँदा पर्वको विशेष महत्व रहेको धार्मिक क्षेत्रका व्यक्तिहरूले बताएका छन्।
राष्ट्रिय धर्मसभाद्वारा विशेष कार्यक्रम
गणेश चतुर्थीको अवसरमा राष्ट्रिय धर्मसभा नेपालले समेत विभिन्न धार्मिक कार्यक्रम आयोजना गर्दै आएको छ। विसं २०६५ सालदेखि धर्मसभाले विभिन्न कार्यक्रममार्फत गणेश चतुर्थी पर्व मनाउँदै आएको जनाएको छ।
धर्मसभाका अध्यक्ष प्रा. डा. माधव भट्टराईका अनुसार आज विभिन्न गणेश मन्दिरमा पूजा आराधनासँगै प्रवचन कार्यक्रमसमेत आयोजना गरिँदैछ।
धर्मसभाका तर्फबाट विभिन्न गणेश मन्दिरमा पुगेर विशेष पूजा तथा आराधना गर्ने कार्यक्रम रहेको उहाँले जानकारी दिनुभएको छ। गणेश चतुर्थीका अवसरमा धार्मिक प्रवचन तथा आध्यात्मिक कार्यक्रममार्फत पर्वको धार्मिक तथा सांस्कृतिक महत्वबारे जानकारी गराउने गरिन्छ।
२०६५ सालदेखि गणेश रथयात्रा
राष्ट्रिय धर्मसभा नेपालले विसं २०६५ सालदेखि गणेश रथयात्रा समेत गर्दै आएको छ। सामान्यतया गणेश रथयात्रा भाद्र शुक्ल पञ्चमीका दिन आयोजना गर्ने गरिएको छ।
तर यस वर्ष तिथिको विशेष अवस्थाका कारण भाद्र शुक्ल पञ्चमीसमेत आजकै दिन परेको धर्मसभाले जनाएको छ। त्यसकारण यस वर्ष गणेश रथयात्रा पनि आजै आयोजना गरिँदैछ।
रथयात्रामा गणेशको प्रतिमालाई रथमा राखेर धार्मिक तथा सांस्कृतिक विधिअनुसार नगर परिक्रमा गराउने परम्परा रहेको छ। रथयात्रामा श्रद्धालु भक्तजन तथा धार्मिक संघसंस्थाका प्रतिनिधिको सहभागिता रहने गर्छ।
सुख, शान्ति र समृद्धिको कामना
गणेश चतुर्थीका दिन भक्तजनहरूले भगवान् गणेशको पूजा गरी परिवारमा सुख, शान्ति, समृद्धि तथा आरोग्यको कामना गर्ने गर्छन्। नयाँ कामको सुरुवात, व्यापार–व्यवसाय, अध्ययन तथा अन्य शुभकार्यमा सफलता प्राप्त होस् र जीवनमा आउने विघ्न–बाधा हटून् भन्ने विश्वासका साथ गणेशको आराधना गरिन्छ।
गणेश चतुर्थी धार्मिक पर्व मात्र नभई नेपाली समाजमा विभिन्न समुदायका मौलिक सांस्कृतिक परम्परासँग जोडिएको पर्वसमेत हो। काठमाडौं उपत्यकामा विशेष महत्वका साथ मनाइने यो पर्वले धार्मिक आस्था, सांस्कृतिक विविधता तथा सामाजिक एकतालाई समेत प्रतिबिम्बित गर्दै आएको छ।
आज दिनभर विभिन्न गणेश मन्दिरमा विशेष पूजा, दर्शन, आराधना, धार्मिक प्रवचन तथा सांस्कृतिक गतिविधि सञ्चालन हुनेछन्। भक्तजनहरू बिहानैदेखि मन्दिरमा पुगेर गणेशको दर्शन तथा पूजा गर्दै ‘ॐ गण गणपतये नमः’ जपसहित भगवान् गणेशको आराधना गरिरहेका छन्।
