काठमाडौं । रसुवासहित त्रिशूली नदी आसपासका विभिन्न जिल्लामा आएको विनाशकारी बाढी र पहिरोका कारण हालसम्म १ हजार ३ सय ५६ जनाको मृत्यु भएको छ । बाढी तथा पहिरोमा परी ठूलो मानवीय क्षति हुनुका साथै अझै हजारौँ व्यक्ति सम्पर्कविहीन अवस्थामा रहेका छन् ।
राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले शनिबार साँझ ६ बजे सार्वजनिक गरेको पछिल्लो विवरणअनुसार बाढी र पहिरोमा परी मृत्यु हुनेको संख्या १ हजार ३ सय ५६ पुगेको हो । प्राधिकरणका अनुसार विपद्मा परी ४ हजार ९ सय ९४ जना अझै सम्पर्कविहीन रहेका छन् ।
बाढीबाट सबैभन्दा ठूलो मानवीय क्षति चितवनमा भएको छ । प्राधिकरणका अनुसार चितवनमा मात्रै ३ सय ६३ जनाको शव फेला परेको छ । त्यस्तै, नवलपरासी पूर्वमा २ सय २३, नवलपरासी पश्चिममा २ सय २१, नुवाकोटमा १ सय ९७, रसुवामा १ सय ६९, गोरखामा ७५, धादिङमा ७० र तनहुँमा ३८ जनाको शव फेला परेको छ ।
९८ जनाको मात्र पहिचान
फेला परेका कुल शवमध्ये हालसम्म ९८ जनाको मात्र पहिचान खुलेको प्राधिकरणले जनाएको छ । पहिचान हुन बाँकी शवहरूको डीएनए परीक्षण तथा पहिचानका लागि सम्बन्धित जिल्ला प्रहरी कार्यालयमा सम्पर्क गर्न आग्रह गरिएको छ ।
प्राधिकरणले आफन्तले शव पहिचानका लागि फोटो तथा नाता प्रमाणित हुने आवश्यक कागजातसहित सम्बन्धित जिल्ला प्रहरी कार्यालयमा सम्पर्क गर्न अनुरोध गरेको छ । ठूलो संख्यामा शव फेला परे पनि पहिचान खुल्न नसक्दा आफन्तहरू अझै अन्योलमा रहेका छन् ।
६ हजार ६ सयभन्दा बढी घाइते
विपद्मा परी हालसम्म ६ हजार ६ सय ७६ जना घाइते भएको विवरणमा उल्लेख छ । घाइतेमध्ये ३ सय २७ जनाको विभिन्न १० वटा अस्पतालमा उपचार भइरहेको छ भने उपचारपछि २ सय ४२ जना घर फर्किएका छन् ।
घाइते तथा प्रभावितको उपचारमा सुरक्षाकर्मीले पनि महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेका छन् । नेपाली सेनाले हालसम्म ३ हजार ३ सय ७९ जना र सशस्त्र प्रहरीले २ हजार ९ सय ७० जनालाई स्वास्थ्य सेवा उपलब्ध गराएको प्राधिकरणले जनाएको छ ।
१३ हजारभन्दा बढीको उद्धार
बाढी तथा पहिरो प्रभावित क्षेत्रबाट हालसम्म १३ हजार ३ सय ९६ जनाको सफल उद्धार गरिएको छ । उद्धार गरिएका तथा जोखिममा रहेका व्यक्तिहरूलाई सुरक्षित स्थानमा राख्न रसुवा, नुवाकोट र धादिङमा गरी ३९ वटा होल्डिङ सेन्टर सञ्चालनमा ल्याइएको छ ।
ती होल्डिङ सेन्टरमा हाल ३ हजार ५ सय ३३ जना सुरक्षित रूपमा राखिएको प्राधिकरणले जनाएको छ । उनीहरूलाई आवश्यक खाद्यान्न, गैरखाद्य सामग्री, स्वास्थ्य सेवा तथा अन्य आधारभूत सुविधा उपलब्ध गराउने प्रयास भइरहेको छ ।
नुवाकोट र रसुवामा सबैभन्दा धेरै बेपत्ता
अझै पनि ४ हजार ९ सय ९४ जना सम्पर्कविहीन रहेका छन् । तीमध्ये नुवाकोटका २ हजार ३ सय ४० जना र रसुवाका १ हजार ९ सय ६७ जना रहेका छन् ।
त्यस्तै, १०० जना सुरक्षाकर्मी तथा कर्मचारी र ५ सय ८७ जना विदेशी पर्यटक समेत सम्पर्कविहीन रहेको विवरणमा उल्लेख छ ।
सम्पर्कविहीन व्यक्तिहरूको खोजी तथा उद्धारका लागि सरकारले सुरक्षा संयन्त्रलाई व्यापक रूपमा परिचालन गरेको छ । हाल २१ हजार ४ सय २ जना सुरक्षाकर्मी खोज तथा उद्धारमा खटिएका छन् ।
यसमा नेपाली सेनाका ९ हजार २ सय ८७, नेपाल प्रहरीका ७ हजार ९ सय १२ र सशस्त्र प्रहरी बलका ४ हजार २ सय ३ जना सुरक्षाकर्मी रहेका छन् ।
हेलिकप्टरबाट उद्धार र राहत
दुर्गम तथा सडक सम्पर्क विच्छेद भएका क्षेत्रमा उद्धार तथा राहत सामग्री पुर्याउन हेलिकप्टरको प्रयोगलाई तीव्रता दिइएको छ । उद्धार कार्यका लागि नेपाली सेना तथा निजी क्षेत्रका हेलिकप्टरले हालसम्म १ हजार ४ सय ७९ पटक उडान भरेका छन् ।
सडक तथा पुलहरूमा भएको क्षतिका कारण कतिपय प्रभावित क्षेत्रमा स्थलमार्गबाट तत्काल पुग्न कठिन भएपछि हवाई माध्यमबाट उद्धार तथा राहत वितरणलाई प्राथमिकता दिइएको हो ।
राहत वितरणमा तीव्रता
सरकारले प्रभावित क्षेत्रमा राहत वितरणलाई समेत तीव्रता दिएको जनाएको छ । भदौ २२ गते मात्रै दुईवटा हेलिकप्टर र आठवटा मिनी ट्रकमार्फत खाद्यान्न तथा गैरखाद्यान्न सामग्री प्रभावित क्षेत्रमा पठाइएको छ ।
विपद्का कारण घरबारविहीन तथा विस्थापित भएका परिवारलाई तत्काल आवश्यक खाद्यान्न, लत्ताकपडा, त्रिपाल, औषधि तथा अन्य सामग्री उपलब्ध गराउने काम भइरहेको छ ।
करोडौँ रुपैयाँ नगद राहत
सरकारले प्रभावित जिल्लाहरू र स्थानीय तहलाई तत्काल राहत तथा उद्धार कार्य सञ्चालनका लागि नगदसमेत उपलब्ध गराएको छ ।
प्राधिकरणका अनुसार रसुवा र नुवाकोटलाई १–१ करोड रुपैयाँ, धादिङलाई ५० लाख रुपैयाँ तथा प्रभावित १५ वटा स्थानीय तहलाई कुल १३ करोड ५० लाख रुपैयाँ नगद राहत उपलब्ध गराइएको छ ।
स्थानीय तहले प्राप्त रकमबाट प्रभावित परिवारको तत्कालीन आवश्यकता सम्बोधन, राहत वितरण तथा पुनःस्थापनाका लागि आवश्यक काम अघि बढाउने अपेक्षा गरिएको छ ।
मनोसामाजिक सहयोगमा पनि जोड
बाढी र पहिरोका कारण ठूलो मानवीय क्षति भएपछि प्रभावित तथा उद्धार गरिएका व्यक्तिमा मानसिक तनाव, त्रास र मनोसामाजिक समस्या देखिन सक्ने भएकाले सरकारले मनोसामाजिक परामर्शलाई समेत प्राथमिकता दिएको छ ।
प्रभावित क्षेत्रमा १५० जनाभन्दा बढी स्वास्थ्यकर्मी परिचालन गरी मनोसामाजिक परामर्श तथा स्वास्थ्यसम्बन्धी सेवा उपलब्ध गराउने काम भइरहेको छ ।
विनाशकारी बाढीपछि प्रभावित क्षेत्रमा उद्धार, खोजी, राहत र उपचारसँगै अब विस्थापित परिवारको पुनःस्थापना तथा क्षतिग्रस्त संरचनाको पुनर्निर्माण चुनौतीका रूपमा देखिएको छ ।
हजारौँ व्यक्ति अझै सम्पर्कविहीन रहेकाले खोज तथा उद्धार कार्यलाई थप प्रभावकारी बनाउनुपर्ने आवश्यकता छ । साथै, पहिचान हुन नसकेका शवहरूको पहिचान, बेपत्ता व्यक्तिको खोजी, घाइतेको उपचार तथा विस्थापित परिवारलाई सुरक्षित आवासको व्यवस्था गर्नु सरकारका लागि तत्कालीन प्राथमिकताको विषय बनेको छ ।
सरकारले सुरक्षा निकाय, स्थानीय तह, स्वास्थ्यकर्मी तथा विभिन्न संघसंस्थाको समन्वयमा खोज, उद्धार र राहतलाई निरन्तरता दिइरहेको जनाएको छ । बाढीबाट प्रभावित नागरिकलाई तत्काल राहत उपलब्ध गराउनुका साथै दीर्घकालीन रूपमा पुनःस्थापना र पुनर्निर्माणको काम अघि बढाउनुपर्ने अवस्था देखिएको छ ।
