काठमाडौं । रामेछापको सिस्नेरीमा जन्मिएका गजलकार तथा पेशाले इन्जिनियर रामचन्द्र खड्का रामेछाप सांस्कृतिक कलाकार समाज, उपत्यका समन्वय समितिको सचिव पदमा निर्विरोध चयन भएका छन्।

रामेछापको कला, साहित्य र संस्कृतिसँगै आफ्नो पेशागत क्षेत्रमा समेत सक्रिय रहँदै आएका खड्कालाई हालै सम्पन्न समितिको अधिवेशनबाट रामेछापका अग्रज कलाकारहरूको सहमतिमा सचिवको जिम्मेवारी दिइएको हो।

नयाँ जिम्मेवारी पाएसँगै खड्काले रामेछापको मौलिक कला, संस्कृति र परम्पराको संरक्षण तथा प्रवर्द्धनसँगै नयाँ पुस्ताका कलाकारलाई प्रोत्साहन गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका छन्।

उनका अनुसार संस्थाले रामेछापको प्राचीन कला–संस्कृतिअनुसारको भेषभूषा, मौलिक परम्परा तथा सांस्कृतिक पहिचानलाई संरक्षण गर्दै नयाँ आगन्तुक कलाकारलाई हौसला प्रदान गर्नेछ। साथै, अग्रज कलाकारहरूबाट सिक्दै समन्वय, सहभागिता र सहअस्तित्वलाई मजबुत बनाउने र कलाकारहरूको हितमा केन्द्रित भएर संस्थागत गतिविधि अघि बढाउने उनको भनाइ छ।

‘प्रेमिल अनुभूति’बाट साहित्यिक पहिचान

खड्का गजल लेखनमा लामो समयदेखि सक्रिय छन्। उनले लेखेको गजल कृति **‘प्रेमिल अनुभूति’**को लोकार्पण २०८१ साल मंसिर ८ गते राजधानीको रिपोर्टर्स क्लब, भृकुटीमण्डपमा भव्य कार्यक्रमबीच गरिएको थियो।

प्रेम, जीवन, संघर्ष, सामाजिक परिवेश र मानवीय संवेदनालाई आफ्ना गजलमा प्रस्तुत गर्दै आएका खड्काका रचनाले पछिल्लो समय पाठक तथा श्रोतामाझ छुट्टै पहिचान बनाउँदै गएको छ।

उनका केही चर्चित गजलका हरफमा प्रेमसँगै व्यंग्य, पीडा, जीवन भोगाइ र सामाजिक यथार्थको मिश्रण पाइन्छ।

‘हे महाशय, हजुर त मायाले मातिएको मतियार हुनुहुँदोरहेछ,
सुन्दै नसुनी कुरा काट्ने धार भएको हतियार हुनुहुँदोरहेछ।’

त्यस्तै प्रेमभाव प्रस्तुत गर्दै उनले लेखेका छन्—

‘तिमीलाई यति माया गर्छु प्रिया, गजलमा भन्न मन छ,
त्यो नयनमा सजिरहन प्रिया, तिम्रै गाजल बन्न मन छ।’

उनको अर्को गजलमा जीवनका संघर्ष, बेरोजगारी, विवाह, भाग्य र सामाजिक व्यवहारलाई व्यंग्यात्मक ढंगले प्रस्तुत गरिएको छ—

‘टोलाइरहेँ, पढाइ सकियो, अब जागिर कसले दिन्छ,
बिहेमै अनुपस्थित भएँ, अब हाजिर कसले दिन्छ।’

गजलका अन्य हरफमा उनी लेख्छन्—

‘चौतारीको बर–पीपल कसरी छुट्याऊँ प्रिया,
जन्मनै अभागी भएसी अब तकदिर कसले दिन्छ।’

यस्ता रचनामार्फत खड्काले प्रेमका भावनादेखि समाजका विकृति, जीवनका उतारचढाव र संघर्षसम्मलाई सरल तर प्रभावकारी रूपमा प्रस्तुत गर्दै आएका छन्।

लेखनबाट प्रस्तुतिसम्म

खड्का सुरुवाती समयमा गजल प्रस्तुत गर्नुभन्दा बढी गजल लेखनमै केन्द्रित थिए। करिब एक दशकअघिको आफ्नो यात्रालाई सम्झिँदा उनले आफूले लेखेका रचनाले नै विस्तारै आफ्नो स्थान खोज्दै गएपछि गजल प्रस्तुतितर्फ आकर्षित भएको बताउने गरेका छन्।

उनको पहिलो गजल प्रस्तुतिसँग जोडिएको एउटा रोचक प्रसंग पनि छ। आफूले लेखेका गजललाई सार्वजनिक रूपमा प्रस्तुत गर्ने क्रममा आफ्नै बहिनी अस्मिता खड्कालाई गजलको भिडियो रेकर्ड गर्न लगाएर पहिलोपटक गजल प्रस्तुत गरेको अनुभव उनले सुनाउँदै आएका छन्।

त्यसपछि भने उनका गजलहरू विभिन्न महोत्सव, टेलिभिजन, अनलाइन टेलिभिजन, पत्रपत्रिका तथा अन्य सञ्चारमाध्यममार्फत सार्वजनिक हुँदै गए। नेपालका विभिन्न स्थानदेखि विदेशमा रहेका नेपाली समुदायसम्म समेत उनका गजलहरू पुग्न थालेका छन्।

लोकप्रिय कार्यक्रम ‘मनोसंवाद’मा पहिलो अन्तर्वार्ता

खड्काको पहिलो अनलाइन अन्तर्वार्ता जनआवाज टीभीमार्फत प्रसारण हुने ‘मनोसंवाद’ कार्यक्रममा भएको थियो। कार्यक्रममा रामेछाप सांस्कृतिक कलाकार समाजका पूर्वअध्यक्ष रामकुमार पौडेलसँग उनले आफ्नो साहित्यिक यात्रा, संघर्ष र सिर्जनाका विषयमा कुराकानी गरेका थिए।

त्यसपछि उनी साहित्य तथा कलाकारितासम्बन्धी विभिन्न कार्यक्रम र सञ्चारमाध्यममा देखिन थाले।

सिस्नेरीदेखि इन्जिनियरिङसम्म

खड्काको जीवनयात्रा केवल गजल र साहित्यमा मात्र सीमित छैन। ग्रामीण परिवेशबाट आफ्नो यात्रा सुरु गरेका उनले कक्षा १ देखि १० सम्मको अध्ययन सिस्नेरीमै पूरा गरेका थिए।

गाउँमै आधारभूत तथा माध्यमिक शिक्षा पूरा गरेपछि उनी उच्च शिक्षाका लागि काठमाडौं पुगे। काठमाडौंमा सिभिल इन्जिनियरिङमा डिप्लोमा अध्ययन गरेपछि चितवनबाट इन्जिनियरिङ विषयमा स्नातक तह पूरा गरेको बताइएको छ। अध्ययनका क्रममा उनले उत्कृष्ट नतिजा हासिल गर्दै आफ्नो शैक्षिक क्षमता समेत प्रमाणित गरेका छन्।

इन्जिनियरिङलाई पेशाका रूपमा अघि बढाउँदै गर्दा पनि साहित्य र कलाकारिताप्रतिको आफ्नो रुचिलाई उनले निरन्तरता दिए। यही कारण उनी अहिले एकातर्फ इन्जिनियरका रूपमा कार्यरत छन् भने अर्कोतर्फ गजलकार तथा सांस्कृतिक अभियन्ताका रूपमा समेत परिचित छन्।

खड्काको बुझाइमा कला र पेशा एकअर्काका विरोधी होइनन्। आफ्नो पेशागत ज्ञानमार्फत देश निर्माणमा योगदान गर्न सकिने र साहित्य तथा कलाकारितामार्फत समाजको चेतना निर्माणमा भूमिका खेल्न सकिने उनको धारणा छ।

संघर्षलाई सफलताको आधार मान्छन्

सानै उमेरदेखि मेहनत र संघर्षमा विश्वास राख्दै आएका खड्काले जीवनमा कुनै पनि कामलाई सानो वा ठूलो भनेर विभाजन गर्न नहुने बताउँदै आएका छन्।

उनका अनुसार कामको मूल्य त्यसको आकारमा नभई त्यसलाई गर्ने व्यक्तिको सोच र दृष्टिकोणमा निर्भर हुन्छ। जीवनमा सफलता प्राप्त गर्न संघर्ष, मेहनत र कठिन परिस्थितिको सामना गर्नुपर्ने उनको बुझाइ छ।

उनले विभिन्न सञ्चारमाध्यममा व्यक्त गरेका विचारअनुसार, ‘काम कहिल्यै सानो र ठूलो हुँदैन, यो सबै सोच्ने तरिकामा भर पर्छ र जीवन सफल बनाउन राप र ताप सहनै पर्छ।’

यही सोच उनको जीवनयात्रामा पनि देखिन्छ। गाउँमा जन्मिएर सामान्य परिवेशबाट अगाडि बढेका खड्काले शिक्षा, पेशा, साहित्य र कलाकारितालाई समानान्तर रूपमा अघि बढाउँदै आएका छन्।

सिर्जनशील र लक्ष्यप्रति दृढ व्यक्तित्व

खड्कालाई नजिकबाट चिन्नेहरूका अनुसार उनी सानैदेखि सिर्जनात्मक अभ्यासमा रुचि राख्ने, नयाँ कुरा जान्न उत्सुक र आफ्नो कामप्रति इमानदार व्यक्तिका रूपमा परिचित छन्।

अनावश्यक विषयमा अल्झिनुभन्दा आफ्नो लक्ष्यमा केन्द्रित रहने र निरन्तर सिकाइलाई प्राथमिकता दिने उनको स्वभाव रहेको बताइन्छ। यही कारण गजल लेखनमा मात्र नभई इन्जिनियरिङजस्तो प्राविधिक क्षेत्रमा पनि उनले आफ्नो पहिचान बनाउन सफल भएका छन्।

कलाकार समाजमा नयाँ जिम्मेवारी

रामेछाप सांस्कृतिक कलाकार समाज उपत्यका समन्वय समितिको सचिवमा निर्विरोध चयन भएपछि खड्कामाथि अब आफ्नो व्यक्तिगत सिर्जनात्मक यात्रासँगै संस्थागत जिम्मेवारीसमेत थपिएको छ।

नयाँ जिम्मेवारीसँगै उनले रामेछापको मौलिक कला तथा संस्कृतिको संरक्षण, कलाकारबीचको एकता र सहकार्यलाई प्राथमिकतामा राख्ने बताएका छन्।

विशेषगरी नयाँ पुस्ताका कलाकारलाई अवसर र प्रोत्साहन दिने, अग्रज कलाकारको अनुभवबाट नयाँ पुस्ताले सिक्ने वातावरण बनाउने तथा रामेछापको मौलिक पहिचानलाई काठमाडौं उपत्यकासहित देश–विदेशसम्म पुर्‍याउने काममा समितिले भूमिका खेल्नुपर्ने उनको धारणा छ।

कलाकारहरूबीच समन्वय, सहभागिता र सहअस्तित्वलाई बलियो बनाउँदै संस्थालाई कुनै व्यक्ति विशेषको नभई सम्पूर्ण कलाकारको साझा मञ्चका रूपमा अघि बढाउने उनको प्रतिबद्धता छ।

सिस्नेरीको ग्रामीण परिवेशबाट सुरु भएको रामचन्द्र खड्काको यात्रा अहिले गजल, साहित्य, इन्जिनियरिङ र सांस्कृतिक क्षेत्रमा फैलिएको छ। ‘प्रेमिल अनुभूति’मार्फत गजलकारका रूपमा स्थापित हुँदै गरेका खड्काले अब रामेछापको कला–संस्कृतिको संरक्षण र कलाकारहरूको हितका लागि संस्थागत जिम्मेवारीसमेत सम्हालेका छन्।

उनको नयाँ जिम्मेवारीले रामेछापका कलाकारबीचको सहकार्यलाई थप मजबुत बनाउने र जिल्लाको मौलिक कला तथा संस्कृतिलाई नयाँ पुस्तासम्म पुर्‍याउन योगदान गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

जन प्रहार डटकम