एजेन्सी । पश्चिम एशियामा बढ्दो तनावको प्रत्यक्ष असर विश्वको तेल बजार तथा सेयर बजारमा देखिन थालेको छ। मंगलबार अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य करिब दुई प्रतिशतले वृद्धि हुँदा विश्वका विभिन्न प्रमुख सेयर बजारमा गिरावट आएको छ।
भूराजनीतिक तनाव बढ्दै जाँदा लगानीकर्तामा अनिश्चितता बढेको र त्यसको प्रभाव विश्व वित्तीय बजारमा देखिएको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमले जनाएका छन्। द्वन्द्वका कारण ऊर्जा आपूर्तिमा अवरोध हुन सक्ने चिन्ताले तेलको मूल्यमा थप दबाब सिर्जना गरेको छ।
मंगलबार ब्रेन्ट कच्चा तेलको मूल्य दुई प्रतिशतले बढेर प्रतिब्यारेल ९२ दशमलव ३५ अमेरिकी डलर पुगेको छ। त्यस्तै, अमेरिकी बेन्चमार्क कच्चा तेलको मूल्यसमेत २ दशमलव ५ प्रतिशतले बढेर प्रतिब्यारेल ८७ दशमलव ८४ डलर पुगेको छ।
यसअघि आइतबार अमेरिकाले इरानी टापुमा रहेका रकेट प्रक्षेपण केन्द्रमा आक्रमण गरेपछि सोमबार पनि तेलको मूल्यमा २ दशमलव ७ प्रतिशत वृद्धि भएको थियो।
अमेरिकाले ती प्रक्षेपण केन्द्रबाट ‘स्ट्रेट अफ हर्मुज’ क्षेत्रमा समुद्री सुरुङ बम बिछ्याउने तयारी भइरहेको दाबी गरेको थियो। त्यसको जवाफमा इरानले जोर्डनमा रहेको अमेरिकी अखडालाई लक्षित गरी क्षेप्यास्त्र प्रहार गरेको भए पनि उक्त आक्रमणलाई बीचमै रोकिएको जनाइएको छ।
स्ट्रेट अफ हर्मुजमा आवागमन प्रभावित
पश्चिम एशियामा जारी द्वन्द्वका कारण विश्वको महत्वपूर्ण ऊर्जा मार्गका रूपमा रहेको स्ट्रेट अफ हर्मुज हुँदै हुने आवागमन सीमित भएको छ।
विश्वभर हुने कुल तेल ढुवानीको करिब २० प्रतिशत यही सामुद्रिक मार्ग हुँदै हुने भएकाले यहाँ उत्पन्न हुने कुनै पनि अवरोधले विश्व ऊर्जा बजारमा ठूलो प्रभाव पार्न सक्छ।
द्वन्द्व सुरु भएयता तेलको मूल्य उच्च रहँदा पेट्रोलियम पदार्थको मूल्यसँगै ढुवानी लागतसमेत बढेको छ। ऊर्जा तथा ढुवानी लागतमा भएको वृद्धिले विभिन्न मुलुकमा दैनिक उपभोग्य वस्तु तथा अन्य सामानको मूल्यमा समेत दबाब सिर्जना गर्न सक्ने जोखिम बढेको छ।
ऊर्जा आपूर्तिमा अवरोध लामो समयसम्म कायम रहेमा विश्व अर्थतन्त्रमा समेत त्यसको नकारात्मक प्रभाव पर्न सक्ने चिन्ता लगानीकर्ता तथा अर्थविद्हरूले व्यक्त गरेका छन्।
सेयर बजारमा पनि गिरावट
तेलको मूल्यमा भएको वृद्धिसँगै विश्वका विभिन्न सेयर बजारमा समेत गिरावट आएको छ। पश्चिम एशियाको तनाव थप बढ्न सक्ने तथा यसले विश्व अर्थतन्त्रमा पार्न सक्ने प्रभावबारे लगानीकर्ता चिन्तित बनेका छन्।
हङकङमा मंगलबार कारोबार सुरु भएलगत्तै अनलाइन ‘फास्ट फेसन’ खुद्रा विक्रेता **‘शिन’**को सेयर मूल्यमा तीव्र गिरावट देखिएको थियो। कारोबार सुरु भएको केही समयमै कम्पनीको सेयर मूल्य १० प्रतिशतसम्म घटेको थियो। कारोबार बन्द हुँदा भने यसको मूल्य करिब चार प्रतिशतले घटेको जनाइएको छ।
भूराजनीतिक तनावका समयमा लगानीकर्ताले जोखिमयुक्त सम्पत्तिभन्दा तुलनात्मक रूपमा सुरक्षित लगानीतर्फ ध्यान दिने भएकाले सेयर बजारमा उतारचढाव देखिने गरेको छ।
मुद्रास्फीतिमा थप दबाब पर्ने चिन्ता
ऊर्जाको मूल्यमा भएको वृद्धिले पहिले नै उच्च रहेको विश्वव्यापी मुद्रास्फीतिमा थप दबाब सिर्जना गर्ने चिन्ता बढेको छ।
विशेषगरी अमेरिकामा मुद्रास्फीति फेडरल रिजर्भले निर्धारण गरेको दुई प्रतिशतको लक्ष्यभन्दा अझै माथि रहेको अवस्थामा तेलको मूल्यमा थप वृद्धि हुँदा उपभोक्ता खर्चमा असर पर्न सक्ने अनुमान गरिएको छ।
तेलको मूल्य बढ्दा पेट्रोल, डिजेल तथा अन्य पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य बढ्ने सम्भावना रहन्छ। त्यसको प्रत्यक्ष प्रभाव यातायात तथा ढुवानी लागतमा पर्न सक्छ। ढुवानी लागत बढेपछि खाद्यान्न, औद्योगिक उत्पादन तथा दैनिक उपभोग्य वस्तुको मूल्यसमेत प्रभावित हुन सक्छ।
ऊर्जाको मूल्यवृद्धिले अमेरिकी घरपरिवारको खर्च बढाउनुका साथै उपभोक्ताको क्रयशक्ति तथा विश्वासमा समेत दबाब सिर्जना गर्न सक्छ।
फेडरल रिजर्भको ब्याजदर नीति थप जटिल
ऊर्जाको मूल्यमा भइरहेको वृद्धिले अमेरिकी केन्द्रीय बैंक फेडरल रिजर्भलाई समेत ब्याजदरसम्बन्धी निर्णय लिन थप चुनौतीपूर्ण अवस्था सिर्जना गरेको छ।
मुद्रास्फीति नियन्त्रण गर्न फेडरल रिजर्भले ब्याजदरसम्बन्धी नीति निर्धारण गर्दै आएको छ। तर ऊर्जा तथा अन्य वस्तुको मूल्य बढ्दै गएमा मुद्रास्फीतिमा थप दबाब पर्न सक्ने भएकाले ब्याजदर घटाउने वा स्थिर राख्ने विषयमा केन्द्रीय बैंकलाई थप सावधानी अपनाउनुपर्ने अवस्था आउन सक्छ।
एकातर्फ आर्थिक गतिविधिलाई समर्थन गर्न ब्याजदर घटाउनुपर्ने दबाब र अर्कोतर्फ ऊर्जाको मूल्यवृद्धिका कारण मुद्रास्फीति नियन्त्रणमा राख्नुपर्ने चुनौतीबीच फेडरल रिजर्भको नीति थप जटिल बन्न सक्ने देखिएको छ।
पश्चिम एशियाको द्वन्द्व कति लामो समयसम्म जारी रहन्छ र स्ट्रेट अफ हर्मुज हुँदै हुने ऊर्जा आपूर्तिमा कस्तो प्रभाव पर्छ भन्ने विषयले आगामी दिनमा विश्व तेल बजारको दिशा निर्धारण गर्नेछ। तनाव थप बढेमा तेलको मूल्य अझै माथि जान सक्ने र त्यसको प्रभाव विश्व अर्थतन्त्र, मुद्रास्फीति तथा सेयर बजारमा समेत पर्न सक्ने जोखिम रहेको छ।
