काठमाडौं । चीनको तिब्बत स्वायत्त क्षेत्रमा छोचेन खोला र पुरेपु त्साङ्पो नदीको संगम नजिक पहिरोका कारण बनेको ठूलो ताल फुटेको जिल्ला प्रशासन कार्यालय रसुवाले जनाएको छ। चिनियाँ पक्षबाट ताल फुटेको सूचना प्राप्त भएपछि प्रशासनले रसुवाका नदी तटीय क्षेत्रका नागरिकलाई उच्च सतर्कता अपनाउन आग्रह गरेको हो।
जिल्ला प्रशासन कार्यालय रसुवाका अनुसार चिनियाँ पक्षले ताल फुटेको जानकारी गराएपछि नेपालतर्फ पनि सम्भावित बाढीको जोखिमलाई मध्यनजर गर्दै सम्बन्धित निकाय तथा स्थानीय प्रशासनलाई सतर्क गराइएको छ। नदी किनार तथा तटीय क्षेत्रमा बसोबास गर्ने नागरिकलाई सुरक्षित स्थानमा रहन र नदी आसपास नजान प्रशासनले सर्कुलर गरेको छ।
छोचेन खोला र पुरेपु त्साङ्पो नदी त्रिशूली नदी प्रणालीका माथिल्ला सहायक नदीका रूपमा चिनिन्छन्। यी नदीहरू चीनको तिब्बत स्वायत्त क्षेत्रमा उद्गम भएर बग्दै नेपालतर्फ प्रवेश गर्छन्। नेपाल प्रवेश गरेपछि यी नदीहरू भोटेकोशी तथा त्रिशूली नदी प्रणालीसँग जोडिने भएकाले चीनतर्फ बनेको ताल फुट्दा त्यसको प्रभाव नेपालतर्फ समेत पर्न सक्ने जोखिम रहेको छ।
तिब्बतबाट बगेर आउने पुरेपु र छोचेन खोला रसुवागढी आसपासबाट नेपाल प्रवेश गरेपछि भोटेकोशी–त्रिशूली नदी प्रणालीमा मिसिन्छन्। त्यसैले माथिल्लो क्षेत्रमा ठूलो मात्रामा पानी एक्कासि तलतर्फ प्रवाह भएमा रसुवाको नदी तटीय क्षेत्रमा थप बाढीको जोखिम उत्पन्न हुन सक्ने भन्दै प्रशासनले सावधानी अपनाउन आग्रह गरेको हो।
चीनको जलस्रोत मन्त्रालयले यसअघि बिहीबार बिहानसम्म पहिरोका कारण बनेको उक्त तालमा करिब २० लाख घनमिटर पानी जम्मा भएको जनाएको थियो। आगामी तीन दिनमा थप करिब ३० लाख घनमिटर पानी जम्मा हुन सक्ने अनुमान समेत गरिएको थियो। तालमा पानीको मात्रा निरन्तर बढ्दै गएपछि सम्भावित बाँध फुट्ने जोखिमलाई मध्यनजर गर्दै चिनियाँ अधिकारीहरूले तालको अवस्थालाई नजिकबाट निगरानी गरिरहेका थिए।
पहिरोका कारण नदी थुनिएर बनेको तालमा पानीको चाप बढ्दै गएपछि त्यसले एक्कासि ठूलो मात्रामा पानी छाड्न सक्ने जोखिम देखिएको थियो। ताल फुटेपछि त्यसबाट निस्किएको पानी नदीको बहावमा मिसिँदा तल्लो तटीय क्षेत्रमा बाढीको अवस्था थप गम्भीर हुन सक्ने भएकाले नेपालतर्फ पनि उच्च सतर्कता अपनाइएको हो।
यसैबीच ताल फुटेपछि चीनले तिब्बतमा सञ्चालन गरिरहेको उद्धार अभियानसमेत प्रभावित भएको छ। थप बाढीको जोखिम बढेपछि उद्धारमा खटिएका टोलीको सुरक्षालाई ध्यानमा राख्दै चीनले केही समयका लागि उद्धार अभियान स्थगित गरेको जनाइएको छ।
यसअघि नै रसुवाको भोटेकोशी नदीमा आएको विनाशकारी बाढीका कारण जिल्लाका विभिन्न क्षेत्रमा ठूलो क्षति पुगेको छ। बाढीका कारण मानव बस्ती, सडक, पुल तथा जलविद्युत् आयोजनाहरू प्रभावित भएका छन्। कतिपय स्थानमा नागरिक सम्पर्कविहीन भएका छन् भने ठूलो संख्यामा मानिसलाई सुरक्षित स्थानमा सार्ने तथा उद्धार गर्ने काम जारी छ।
भोटेकोशी क्षेत्रमा बाढीबाट उत्पन्न संकटका बीच चीनतर्फ बनेको ताल फुटेको खबर आएपछि रसुवाका नदी तटीय बस्तीमा थप त्रास उत्पन्न भएको छ। प्रशासनले सम्भावित जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै स्थानीय बासिन्दालाई नदीको बहाव बढ्न सक्ने अवस्थाप्रति सचेत रहन आग्रह गरेको छ।
विशेषगरी भोटेकोशी, त्रिशूली तथा सहायक नदीका किनारमा रहेका बस्तीका नागरिकले नदीको सतहमा हुने परिवर्तनलाई गम्भीरतापूर्वक लिनुपर्ने अवस्था रहेको छ। प्रशासनले सम्भावित जोखिमबाट जोगिन नदी किनारमा नजान, सुरक्षित तथा अग्लो स्थानतर्फ सर्न र स्थानीय प्रशासन तथा सुरक्षा निकायबाट जारी हुने सूचना पालना गर्न आग्रह गरेको छ।
चीन र नेपालबीचको सीमावर्ती क्षेत्रमा नदीको बहाव तथा मौसमको अवस्था निरन्तर निगरानीमा राखिएको छ। माथिल्लो क्षेत्रमा हुने प्राकृतिक विपद्को प्रत्यक्ष प्रभाव तल्लो तटीय क्षेत्रमा पर्न सक्ने भएकाले सम्बन्धित निकायले सूचना आदानप्रदान तथा समन्वयलाई प्राथमिकता दिएका छन्।
पहिरोका कारण बनेको ताल फुटिसकेको अवस्थामा त्यसबाट आएको पानीको प्रभाव कति समय र कुन क्षेत्रमा देखिन्छ भन्ने विषयमा सम्बन्धित निकायले निगरानी गरिरहेका छन्। यसअघि नै बाढीबाट प्रभावित रसुवामा थप पानीको बहाव आउन सक्ने सम्भावनाका कारण नागरिकलाई अनावश्यक जोखिम नलिन प्रशासनले सचेत गराएको छ।
बाढी प्रभावित रसुवामा चीनतर्फको ताल फुटेपछि थप जोखिमको सम्भावना बढेकाले नदी तटीय क्षेत्रका बासिन्दालाई विशेष सावधानी अपनाउन आग्रह गरिएको छ।
