काठमाडाैं । आज शनिबार हिन्दू धार्मिक परम्परामा शनिबारलाई शनिदेवको पूजा–आराधना गर्ने विशेष दिनका रूपमा लिइन्छ। शनिदेवलाई कर्मअनुसार फल दिने देवताका रूपमा मानिन्छ। मानिसले आफ्नो जीवनमा गरेका राम्रो वा नराम्रो कर्मको परिणाम भोग्नुपर्ने धार्मिक मान्यता छ। त्यसैले शनिबार शनिदेवको स्मरण, पूजा, व्रत, दान तथा सेवा गर्दा मनमा शान्ति र सकारात्मक ऊर्जा प्राप्त हुने विश्वास गरिन्छ।

धार्मिक मान्यताअनुसार शनिदेव सूर्यदेवका पुत्र हुन्। उनकी माता छाया हुन्। यमराजलाई शनिदेवका भाइ र यमुनालाई बहिनीका रूपमा वर्णन गरिएको पाइन्छ। शनिदेवलाई न्यायका देवताका रूपमा समेत पूजा गरिन्छ। मानिसको कर्म हेरेर उचित फल प्रदान गर्ने भएकाले शनिदेवप्रति श्रद्धा राख्ने भक्तजनले आफ्नो व्यवहार, विचार र कर्मलाई पनि शुद्ध राख्नुपर्ने धार्मिक विश्वास छ।

शनिदेवलाई प्रसन्न पार्न केवल पूजा गर्नु मात्र पर्याप्त हुँदैन भन्ने धार्मिक मान्यता छ। सत्य, इमानदारी, अनुशासन र मेहनतको बाटोमा हिँड्नु पनि शनिदेवको आराधनाको महत्वपूर्ण पक्ष मानिन्छ। अरूलाई दुःख नदिने, कमजोर तथा असहाय व्यक्तिलाई सहयोग गर्ने र आफ्नो जिम्मेवारी इमानदारीपूर्वक पूरा गर्ने व्यक्तिप्रति शनिदेव प्रसन्न हुने विश्वास गरिन्छ।

शनिबार तेल दानको महत्त्व

शनिबार शनिदेवलाई तेल चढाउने तथा तेल दान गर्ने परम्परा धेरै ठाउँमा प्रचलित छ। विशेषगरी कालो तिल मिसाइएको तेल वा तोरीको तेल दान गर्नु शुभ मानिन्छ। धार्मिक विश्वासअनुसार यस्तो दानले नकारात्मक प्रभाव कम गर्न र जीवनमा शान्ति तथा सकारात्मकता ल्याउन सहयोग गर्छ।

तर दान गर्दा देखावटीभन्दा श्रद्धा र सेवाभावलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने मान्यता छ। आफूले सक्नेअनुसार गरिब, असहाय तथा आवश्यकतामा रहेका व्यक्तिलाई सहयोग गर्नु अझ महत्वपूर्ण मानिन्छ।

पिपलको पूजा

शनिबार पिपलको रूखको पूजा गर्ने परम्परा पनि विशेष मानिन्छ। बिहान स्नान गरी पिपलको रूखमा जल अर्पण गर्ने, दीप प्रज्वलन गर्ने तथा श्रद्धापूर्वक प्रार्थना गर्ने चलन छ। कतिपय धार्मिक परम्परामा शनिबार पिपलको पूजा गर्दा शनिदेवको कृपा प्राप्त हुने विश्वास गरिन्छ।

पिपलसँगै धार्मिक रूपमा पूजनीय अन्य वनस्पतिको संरक्षण गर्नु पनि हाम्रो संस्कार र वातावरणीय जिम्मेवारीसँग जोडिएको विषय हो। रूखबिरुवा जोगाउनु आफैंमा प्रकृति र समाजप्रतिको सकारात्मक कर्म हो।

कालो तिल र अन्य वस्तुको दान

शनिबार कालो तिल दान गर्ने चलन पनि रहेको छ। धार्मिक मान्यताअनुसार कालो तिल शनिदेवसँग सम्बन्धित वस्तु मानिन्छ। त्यसैगरी आवश्यकताअनुसार कपडा, जुत्ता–चप्पल तथा दैनिक जीवनमा प्रयोग हुने सामग्री गरिब तथा असहाय व्यक्तिलाई दान गर्नु शुभ मानिन्छ।

दान गर्दा आफूलाई अनावश्यक भएका सामान मात्र होइन, अरूलाई वास्तवमै आवश्यक पर्ने वस्तु सम्मानपूर्वक प्रदान गर्नु महत्वपूर्ण हुन्छ। दानको वास्तविक उद्देश्य पुण्य कमाउनु मात्र नभई पीडामा रहेका व्यक्तिको जीवनमा केही सहजता ल्याउनु पनि हो।

शमीको पूजा

शनिबार शमीको रूखको पूजा गर्ने परम्परा पनि हिन्दू धर्ममा पाइन्छ। शमीलाई धार्मिक रूपमा पवित्र वृक्षका रूपमा मानिन्छ। शनिबार शमीको रूखमा जल अर्पण गरी दीप प्रज्वलन तथा प्रार्थना गर्ने चलन छ। यसले परिवारमा सुख, शान्ति र समृद्धि आउने धार्मिक विश्वास रहेको छ।

हनुमान पूजा र हनुमान चालीसा

शनिदेवसँग हनुमानजीको सम्बन्धबारे विभिन्न धार्मिक कथाहरू प्रचलित छन्। त्यसैले शनिबार हनुमानजीको पूजा गर्ने, मन्दिरमा दीप प्रज्वलन गर्ने तथा हनुमान चालीसा पाठ गर्ने परम्परा पनि धेरै भक्तजनमा रहेको छ।

विशेषगरी तोरीको तेलको दीप बालेर हनुमानजीको आराधना गर्ने र श्रद्धापूर्वक हनुमान चालीसा पाठ गर्ने गरिन्छ। धार्मिक विश्वासअनुसार यसले भय, नकारात्मकता र मानसिक अशान्तिबाट राहत पाउन सहयोग गर्छ।

शनिदेवको व्रत बस्दा ध्यान दिनुपर्ने कुरा

शनिदेवको व्रत बस्ने भक्तजनले शारीरिक उपवाससँगै मन, वचन र कर्मलाई पनि संयमित राख्नुपर्ने धार्मिक मान्यता छ। रिस, अहंकार, झूट, छलकपट तथा अरूलाई दुःख दिने व्यवहारबाट टाढा रहनु राम्रो मानिन्छ।

व्रत बस्न नसक्ने व्यक्तिले पनि श्रद्धापूर्वक शनिदेवको स्मरण गर्न, गरिब तथा असहायलाई सहयोग गर्न, पशुपक्षीलाई खाना–पानी दिन र सकारात्मक कर्म गर्न सक्छन्। धार्मिक आस्था व्यक्तिगत विश्वासको विषय भएकाले आफ्नो स्वास्थ्य र परिस्थितिअनुसार व्रत तथा पूजा गर्नुपर्छ।

शनिबारको दिनलाई केवल भयका कारण शनिदेवको पूजा गर्ने दिनका रूपमा नभई सत्य, अनुशासन, मेहनत, सेवा र असल कर्मको संकल्प गर्ने दिनका रूपमा लिन सकिन्छ। शनिदेव कर्मका देवता मानिएकाले राम्रो कर्म नै जीवनमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउने सबैभन्दा महत्वपूर्ण आधार हो।

आज शनिबार, श्रद्धापूर्वक शनिदेवको स्मरण गरौँ, सकेसम्म दान–पुण्य गरौँ, असहायलाई सहयोग गरौँ र आफ्नो जीवनमा सकारात्मक सोच तथा अनुशासनलाई निरन्तरता दिने संकल्प गरौँ। धार्मिक विश्वासअनुसार असल कर्मको फल अवश्य प्राप्त हुन्छ भन्ने सन्देशलाई आत्मसात् गर्नु नै शनिदेवप्रतिको सच्चा सम्मान हुन सक्छ।