काठमाडौँ । चालु आर्थिक वर्षको पहिलो ११ महिनामा नेपालमा रु २१ खर्ब २० अर्ब ८० करोड बराबरको विप्रेषण (रेमिट्यान्स) भित्रिएको छ। नेपाल राष्ट्र बैंकले सोमबार सार्वजनिक गरेको ‘देशको वर्तमान आर्थिक तथा वित्तीय स्थिति’ सम्बन्धी प्रतिवेदनअनुसार समीक्षा अवधिमा विप्रेषण आप्रवाह ३८.२ प्रतिशतले वृद्धि भएको हो। यो वृद्धि पछिल्ला वर्षहरूकै उल्लेखनीय वृद्धिमध्ये एक मानिएको छ।
नेपालको अर्थतन्त्रमा विप्रेषण मुख्य आयस्रोतका रूपमा रहँदै आएको छ। विदेशमा रोजगारीमा रहेका नेपालीले पठाउने रकमले देशको विदेशी मुद्रा सञ्चिति, बैंकिङ प्रणालीको तरलता, उपभोग, लगानी तथा समग्र आर्थिक गतिविधिलाई महत्वपूर्ण टेवा पुर्याउँदै आएको छ। पछिल्लो तथ्याङ्कले वैदेशिक रोजगारीबाट आउने आम्दानी अझै मजबुत बन्दै गएको संकेत गरेको छ।
नेपाल राष्ट्र बैंकका अनुसार चालु आर्थिक वर्षको जेठ महिनामा मात्रै रु दुई खर्ब तीन अर्ब ८९ करोड विप्रेषण नेपाल भित्रिएको छ। गत आर्थिक वर्षको सोही महिनामा भने रु एक खर्ब ७६ अर्ब ३२ करोड मात्रै विप्रेषण आएको थियो। यसले एक वर्षको अवधिमा जेठ महिनाको विप्रेषणमा उल्लेखनीय वृद्धि भएको देखाएको छ।
यस्तै, अमेरिकी डलरमा पनि विप्रेषण आप्रवाह उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ। समीक्षा अवधिमा अमेरिकी डलरमा विप्रेषण २९.६ प्रतिशतले वृद्धि भई १४ अर्ब ५९ करोड अमेरिकी डलर पुगेको राष्ट्र बैंकले जनाएको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा अमेरिकी डलरमा विप्रेषण वृद्धि दर १२.८ प्रतिशत मात्र रहेको थियो। यसले नेपाली रुपैयाँको तुलनामा डलरमा समेत विप्रेषण आप्रवाहको गति तीव्र भएको देखाउँछ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार वैदेशिक रोजगारीका लागि विदेश जाने नेपालीको संख्या बढ्नु, गन्तव्य मुलुकहरूमा रोजगारीको अवस्था सुधारिनु, औपचारिक बैंकिङ प्रणालीमार्फत रकम पठाउने प्रवृत्ति बढ्नु तथा डिजिटल रेमिट्यान्स सेवाको विस्तारले विप्रेषण वृद्धिमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ।
विप्रेषणमा भएको यो वृद्धिले नेपालमा विदेशी मुद्रा सञ्चिति बलियो बनाउन, आयात धान्न, भुक्तानी सन्तुलन सुधार्न तथा बैंकिङ प्रणालीमा निक्षेप वृद्धि गर्न सहयोग पुर्याएको छ। पछिल्लो समय बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूमा तरलता सहज हुनुमा पनि विप्रेषणको महत्वपूर्ण योगदान रहेको विश्लेषण गरिएको छ।
यद्यपि अर्थविद्हरूले नेपालले विप्रेषणमा अत्यधिक निर्भर रहनुभन्दा उत्पादन, उद्योग, कृषि, पर्यटन तथा निर्यातमुखी क्षेत्रमा लगानी बढाएर दीर्घकालीन आर्थिक आधार बलियो बनाउनुपर्ने आवश्यकता औँल्याएका छन्। विप्रेषणबाट प्राप्त रकमलाई उपभोगमा मात्र सीमित नराखी उत्पादनशील क्षेत्रमा परिचालन गर्न सके रोजगारी सिर्जना र आर्थिक विकासमा थप योगदान पुग्ने उनीहरूको धारणा छ।
नेपाल राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको पछिल्लो तथ्याङ्कले भने चालु आर्थिक वर्षको ११ महिनामा विप्रेषण आप्रवाहले नयाँ उचाइ कायम गरेको देखाएको छ, जसले नेपालको समग्र अर्थतन्त्रमा सकारात्मक प्रभाव पार्ने अपेक्षा गरिएको छ।
