काठमाडौं । नेपाली भाषा र साहित्यका आदिकवि भानुभक्त आचार्यको २१३औँ जन्मजयन्ती आज नेपाल तथा विदेशका विभिन्न स्थानमा विविध साहित्यिक, सांस्कृतिक तथा सामाजिक कार्यक्रम आयोजना गरी श्रद्धापूर्वक मनाइँदैछ। नेपाली भाषालाई जनस्तरसम्म स्थापित गर्न र साहित्यलाई आम नागरिकको पहुँचमा पुर्याउन अतुलनीय योगदान दिएका आदिकवि भानुभक्तको स्मरणमा देशभर प्रभातफेरी, माल्यार्पण, रामायण वाचन, साहित्यिक गोष्ठी तथा सम्मान कार्यक्रम आयोजना गरिएका छन्।
नेपाली भाषामा पहिलोपटक संस्कृत भाषाको महान् धार्मिक ग्रन्थ रामायणलाई सरल र सहज शैलीमा भावानुवाद गरेर जनमानससम्म पुर्याउने श्रेय आदिकवि भानुभक्तलाई दिइन्छ। उनले नेपाली भाषामा रचना गरेको रामायण आज पनि गाउँदेखि सहरसम्म घरघरमा श्रद्धापूर्वक सस्वर पाठ गरिन्छ। नेपाली भाषा, साहित्य र संस्कृतिको संरक्षण तथा विकासमा उनको योगदान अतुलनीय मानिन्छ।
इतिहासकार र साहित्यकारहरूका अनुसार पृथ्वीनारायण शाहले नेपालको भौगोलिक एकीकरण गरे भने आदिकवि भानुभक्तले भाषा, साहित्य र संस्कृतिमार्फत नेपाली समाजलाई भावनात्मक रूपमा एकतामा बाँध्ने महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेका थिए। त्यसैले उनलाई नेपाली राष्ट्रिय एकताको सांस्कृतिक प्रतीकका रूपमा समेत सम्मान गरिन्छ।
आदिकवि भानुभक्तको जन्म विसं १८७१ साल असार २९ गते तनहुँको चुँदीरम्घामा भएको थियो। जनविश्वासअनुसार उनले एक सामान्य घाँसीसँगको भेटपछि जीवनमा समाजका लागि अमर रहने काम गर्नुपर्छ भन्ने प्रेरणा पाएका थिए। घाँसीले आफूले बनाएको कुवाबाट समाजलाई दीर्घकालीन सेवा गरेको कुरा सुनाएपछि भानुभक्तले पनि नेपाली भाषामा रामायण लेखेर समाजमा योगदान दिने संकल्प गरेका थिए। यही प्रेरणाले नेपाली साहित्यको इतिहासमा नयाँ युगको सुरुआत भएको मानिन्छ।
रामायणबाहेक भानुभक्तका ‘वधुशिक्षा’, ‘प्रश्नोत्तर’, ‘भक्तमाला’, ‘रामगीता’ तथा अन्य थुप्रै फुटकर रचनाहरू नेपाली साहित्यका महत्वपूर्ण कृतिका रूपमा अध्ययन र अनुसन्धान गरिन्छ। उनका सिर्जनाले नैतिक शिक्षा, धार्मिक चेतना, सामाजिक सद्भाव र सांस्कृतिक मूल्यलाई प्रवर्द्धन गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका छन्।
२१३औँ भानु जयन्तीका अवसरमा नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठान परिसरमा रहेको आदिकवि भानुभक्तको प्रतिमामा माल्यार्पणसहित विशेष समारोह आयोजना गरिएको छ। यस अवसरमा साहित्यकार, भाषाविद्, शिक्षाविद्, विद्यार्थी तथा विभिन्न क्षेत्रका व्यक्तित्वहरूको सहभागितामा कविता वाचन, विचार गोष्ठी, सांस्कृतिक प्रस्तुति र सम्मान कार्यक्रमसमेत सञ्चालन भइरहेका छन्।
त्यसैगरी भानु प्रतिष्ठान, नेपाली शिक्षा परिषद् तथा भाषा, साहित्य र संस्कृतिको क्षेत्रमा क्रियाशील विभिन्न संघ–संस्थाले देशका विभिन्न जिल्लामा विशेष कार्यक्रम आयोजना गरी भानु जयन्ती मनाइरहेका छन्। विद्यालय, क्याम्पस तथा साहित्यिक संस्थाहरूले पनि रामायण वाचन, कविता प्रतियोगिता, निबन्ध लेखन, वक्तृत्वकला तथा साहित्यिक अन्तरक्रिया कार्यक्रम सञ्चालन गरेका छन्।
भानु जयन्ती नेपालमा मात्र सीमित छैन। भारतका दार्जिलिङ, सिक्किम, असम, देहरादुन, भुटान, म्यानमार (बर्मा) लगायत नेपाली भाषी समुदाय बसोबास गर्ने विभिन्न देश तथा क्षेत्रमा पनि भानुभक्तको योगदानको स्मरण गर्दै साहित्यिक तथा सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजना गर्ने परम्परा रहेको छ।
नेपाली भाषा, साहित्य, राष्ट्रिय पहिचान र सांस्कृतिक चेतनालाई सुदृढ बनाउन भानुभक्त आचार्यले पुर्याएको योगदान आज पनि उत्तिकै सान्दर्भिक रहेको साहित्यकारहरूको भनाइ छ। डिजिटल युगमा नेपाली भाषा र साहित्यको संरक्षण तथा प्रवर्द्धनका लागि आदिकविको प्रेरणालाई नयाँ पुस्ताले आत्मसात् गर्नुपर्ने आवश्यकता झन् बढ्दै गएको उनीहरूको धारणा छ।
