काठमाडौं । हिन्दू धर्ममा शनिबारलाई शनिदेवको दिनका रूपमा विशेष महत्त्व दिइन्छ। न्यायका देवता मानिने शनिदेवले मानिसका कर्मअनुसार फल प्रदान गर्ने विश्वास रहिआएको छ। त्यसैले शनिदेवलाई प्रसन्न पार्न सके जीवनमा देखिएका अनेक समस्या, बाधा र दुःख कम हुने तथा सुख, शान्ति र समृद्धि प्राप्त हुने धार्मिक मान्यता छ।
धार्मिक ग्रन्थहरूका अनुसार शनिदेव सूर्यदेवका पुत्र हुन्। उनकी आमा छाया हुन् भने यमराज उनका भाइ र यमुना उनकी बहिनी हुन्। शनिदेवलाई कर्मको न्यायाधीशका रूपमा पनि चिनिन्छ। उनले कुनै व्यक्तिको धन, पद वा शक्तिलाई हेरेर नभई उसको कर्मका आधारमा फल दिने विश्वास गरिन्छ। यही कारणले शनिदेवलाई न्यायप्रिय देवताको रूपमा सम्मान गरिन्छ।
धर्मशास्त्रमा उल्लेख भएअनुसार कडा परिश्रम गर्ने, अनुशासित जीवन बिताउने, सत्य र धर्मको मार्ग पछ्याउने व्यक्तिप्रति शनिदेव विशेष कृपालु हुने विश्वास छ। त्यसैले जीवनमा सफलता प्राप्त गर्न केवल पूजा–आराधना मात्र नभई असल कर्म, इमान्दारिता र अनुशासनलाई पनि उत्तिकै महत्त्व दिइएको छ।
शनिबारका दिन शनिदेवलाई प्रसन्न पार्न विभिन्न धार्मिक कार्यहरू गर्ने चलन छ। विशेषगरी कालो तिल, कालो कपडा, सर्सुको तेल तथा आवश्यक सामग्री दान गर्न शुभ मानिन्छ। शनिदेवको पूजा गर्दा सर्सुको तेल चढाउने तथा तेल दान गर्ने परम्परा पनि रहिआएको छ। धार्मिक विश्वासअनुसार यसो गर्दा शनि दोष कम हुने र जीवनका कठिनाइहरू हट्दै जाने मान्यता छ।
त्यसैगरी शनिबार पिपलको रूखको पूजा गर्नु पनि अत्यन्त शुभ मानिन्छ। पिपलको जरामा पानी अर्पण गर्ने, दीप प्रज्वलन गर्ने र परिक्रमा गर्ने चलन रहेको छ। पिपलमा भगवान विष्णुको वास हुने धार्मिक विश्वास छ भने शनिदेवको कृपा प्राप्त गर्न पनि पिपलको पूजा महत्त्वपूर्ण मानिन्छ।
शमीको रूखलाई पनि शनिदेवसँग सम्बन्धित पवित्र वृक्षका रूपमा लिइन्छ। शनिबार शमीको पूजा गर्दा ग्रहदोष कम हुने, आर्थिक समस्या घट्ने र पारिवारिक सुख–शान्ति बढ्ने विश्वास छ। त्यसैले धेरै श्रद्धालुहरूले शनिबार शमीको पूजा गर्ने गर्दछन्।
हनुमानजीको पूजा पनि शनिबार विशेष फलदायी मानिन्छ। धार्मिक मान्यताअनुसार शनिदेव स्वयं हनुमानजीका भक्तहरूप्रति सदैव अनुकूल रहने विश्वास छ। त्यसैले शनिबार हनुमान मन्दिरमा गई सर्सुको तेलको दीप बाल्ने, हनुमान चालीसाको पाठ गर्ने तथा बजरंगबलीको आराधना गर्ने परम्परा रहेको छ।
धार्मिक विद्वानहरूका अनुसार शनिबार गरिने दान, पूजा र सत्कर्मले मात्र होइन, असहाय, गरिब तथा दुःखी मानिसहरूको सेवा गर्दा पनि शनिदेव प्रसन्न हुने विश्वास छ। त्यसैले यस दिन दया, करुणा र सेवाभावका कार्यलाई विशेष महत्त्व दिइएको छ।
शनिदेवको पूजा केवल ग्रह शान्तिका लागि मात्र नभई जीवनमा अनुशासन, धैर्य, परिश्रम र सकारात्मक सोचको विकासका लागि पनि प्रेरणादायी मानिन्छ। धार्मिक आस्था अनुसार शनिबार श्रद्धा र भक्तिपूर्वक शनिदेवको पूजा–आराधना गरेमा जीवनमा सकारात्मक ऊर्जा सञ्चार भई सुख, शान्ति र सफलताको मार्ग खुल्ने विश्वास गरिन्छ।
