काठमाडौं । नेपाली राजनीतिका शिखर पुरुष, पूर्वप्रधानमन्त्री एवं नेपाली कांग्रेसका पूर्वसभापति गिरिजाप्रसाद कोइराला को १६ औँ स्मृति दिवस आज मुलुकभर विविध कार्यक्रमका साथ मनाइँदैछ। कोइरालाको निधन २०६६ साल चैत ७ गते निमोनियाका कारण भएको थियो। उनी शान्ति प्रक्रियाका मुख्य सूत्रधार र लोकतान्त्रिक आन्दोलनका अविचलित नेता थिए।
नेपालमा दशक लामो सशस्त्र माओवादी विद्रोहलाई शान्तिपूर्ण अवतरण गराएर संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको मार्गमा डोर्याउनेमा कोइरालाको भूमिका निर्णायक रहेको मानिन्छ। तत्कालीन राजा ज्ञानेन्द्र शाहले २०५९ असोज १८ गते जननिर्वाचित प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवा लाई अपदस्त गरी सत्ता कब्जा गरेपछि संवैधानिक संकट गहिरिएको थियो। यस समयमा कोइरालाले सडक आन्दोलनको नेतृत्व गर्दै राजनीतिक दलहरूलाई एउटै मोर्चामा उभ्याए।
२०६१ माघ १९ गते राजाले प्रत्यक्ष शासन सम्हालेपछि, कोइरालाले सात दलको कार्यदिशा अनुरूप २०६३ वैशाख ११ गते प्रतिनिधिसभा पुनःस्थापना गर्न बाध्य पार्ने ऐतिहासिक सफलता हासिल गरे। पुनःस्थापित संसद्ले २०६३ जेठ ४ गते राजाका सम्पूर्ण अधिकार कटौती गरी उनलाई आलङ्कारिक भूमिकामा सीमित गर्यो। त्यसपछि कोइराला चौथो पटक प्रधानमन्त्री बनेर मुलुकको नेतृत्व सम्हाले।
कांग्रेसका संस्थापक बिपी कोइराला को संविधानसभा निर्वाचनको सपना गिरिजाप्रसादकै नेतृत्वमा २०६४ चैत २८ गते साकार भएको थियो। पहिलो संविधानसभा निर्वाचनमार्फत सशस्त्र द्वन्द्वमा रहेको माओवादी दललाई संसदीय राजनीतिको मूलधारमा ल्याउन कोइराला सफल भए।
मुलुकको संक्रमणकालीन अवस्थामा कार्यवाहक राष्ट्राध्यक्षको जिम्मेवारी समेत सम्हालेका कोइरालाको नेतृत्वमा २०६५ जेठ १५ गते नेपालबाट २४० वर्ष लामो शाहवंशीय राजतन्त्रको अन्त्य भयो र नेपाल संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषणा गरियो। उनी आफ्नो निर्णयमा अडिग रहने र ‘बोलेको कुरा पुर्याउने’ राजनेताका रूपमा परिचित थिए।
आज स्मृति दिवसको अवसरमा नेपाली कांग्रेस, भ्रातृ संगठन र शुभेच्छुक संस्थाहरूले देशभर विचार गोष्ठी, दीप प्रज्वलन, फलफूल वितरण तथा विभिन्न कार्यक्रम आयोजना गर्दै कोइरालाको योगदानको स्मरण गर्दै छन्। राजनीतिक कठिन मोडमा साहसिक निर्णय लिन सक्ने उनको क्षमताको आज पनि प्रशंसा गरिन्छ।
यस स्मृति दिवसले नेपाली राजनीतिमा शान्ति, लोकतन्त्र र संविधानमूल्यहरूको प्रवर्द्धन गर्ने कोइरालाको अविस्मरणीय योगदानलाई उजागर गर्ने अवसर प्रदान गरेको छ।
