काठमाडौं । हिन्दू धर्मअनुसार बिहीबारको दिन देवताका गुरु गुरु वृहस्पति तथा भगवान विष्णु को विशेष पूजा–आराधना गर्ने परम्परा रहिआएको छ। यस दिन श्रद्धापूर्वक व्रत बस्दा धन, सन्तान, विद्या तथा सुख–समृद्धि प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास छ।

धार्मिक मान्यताअनुसार बिहीबार पहेँलो रङ अत्यन्त शुभ मानिन्छ। यस दिन पहेँलो कपडा लगाउने, पहेँलो वस्तु दान गर्ने र भगवानलाई पहेँलो फूल तथा चन्दन अर्पण गर्ने चलन छ। साथै, विष्णुकी पत्नी देवी लक्ष्मी को पनि पूजा गर्ने गरिन्छ, जसले घरमा धन–सम्पत्तिको वृद्धि हुने विश्वास गरिन्छ।

व्रत सुरु गर्ने विधि र महत्त्व

बिहीबारको व्रत शुक्लपक्षको पहिलो बिहीबारबाट सुरु गर्न उपयुक्त मानिन्छ। विशेषगरी अनुराधा नक्षत्र परेको दिनबाट व्रत सुरु गर्नु अत्यन्त शुभ मानिन्छ। यो व्रत कम्तीमा ७ महिना वा १३ महिनासम्म निरन्तर पालन गर्नुपर्ने धार्मिक मान्यता छ।

कसरी गर्ने पूजा?

व्रतालुहरूले बिहान स्नान गरी शुद्ध भएर पहेँलो वस्त्र धारण गर्नुपर्छ। त्यसपछि पहेँलो फूल र चन्दन मिसाएर प्रसाद तयार गरी भगवान विष्णुलाई अर्पण गर्नुपर्छ। यसरी पूजा गर्दा भगवान प्रसन्न भई घरमा सुख–समृद्धि र शान्ति कायम रहने विश्वास छ।

व्रतको दिन ‘ऊँ गुरवे नमः’ मन्त्र कम्तीमा पाँच माला जप गर्नुपर्ने मान्यता छ। साथै, केराको रुखलाई पूजा गर्ने विशेष चलन रहेको छ। पूजा गर्दा पहेँलो चन्दन, चनाको दाल, लड्डु, छाता आदि दान गर्दा अझ बढी पुण्य प्राप्त हुने विश्वास गरिन्छ। भोजनमा भने एक छाक नुन त्याग गर्ने परम्परा पनि रहेको छ।

पौराणिक कथा: व्रतको प्रभाव

पौराणिक कथाअनुसार एक समय एक दानी र प्रतापी राजा थिए, जसले नियमित रूपमा बिहीबार व्रत बस्ने र धार्मिक कार्य गर्ने गर्थे। तर उनकी रानी भने यस्ता कर्ममा विश्वास गर्दिन थिइन्।

एक दिन गुरु वृहस्पति साधुको भेषमा दरबारमा पुगे। त्यसबेला राजालाई अनुपस्थित देखेर रानीले दरबारको सम्पत्ति नष्ट गरिदिन आग्रह गरिन्। गुरु वृहस्पतिले पनि रानीलाई गलत मार्ग देखाए, जसका कारण दरबारको सम्पूर्ण वैभव नष्ट भयो र राजा परदेश जान बाध्य भए।

दुःखका दिन सुरु भएपछि रानीले आफ्नी बहिनीको सुझावमा बिहीबारको व्रत बस्न थालिन्। त्यसपछि विस्तारै दरबारमा पुनः धन–सम्पत्ति फर्किन थाल्यो र हराएको सुख पुनः प्राप्त भयो। अन्ततः राजा पनि परदेशबाट फर्किएर परिवार पुनर्मिलन भयो।

यस कथाले बिहीबारको व्रतले जीवनमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउने धार्मिक सन्देश दिन्छ।

बिहीबारको व्रत केवल धार्मिक आस्था मात्र नभई जीवनमा अनुशासन, श्रद्धा र सकारात्मक सोचको प्रतीक पनि मानिन्छ। नियमित रूपमा यो व्रत पालन गर्दा पारिवारिक सुख, आर्थिक समृद्धि र मानसिक शान्ति प्राप्त हुने विश्वास रहँदै आएको छ।