काठमाडौं । दक्षिण–पूर्वी एसियाली राष्ट्र मलेसियाको सबाह राज्य नजिकै पर्ने सुलु सागर क्षेत्रमा सोमबार बिहान शक्तिशाली भूकम्प गएको छ।

अमेरिकी भूगर्भ सर्वेक्षण (USGS)का अनुसार स्थानीय समयअनुसार बिहान १२:५७ बजे ७.१ म्याग्निच्युडको भूकम्प मापन गरिएको हो। प्रारम्भिक प्रतिवेदनअनुसार भूकम्पको केन्द्रविन्दु समुद्री सतहमुनि करिब ६२० किलोमिटर गहिराइमा रहेको थियो।

विशेषज्ञहरूले सन् १९२३ पछि यस क्षेत्रमा रेकर्ड गरिएका उल्लेखनीय शक्तिशाली भूकम्पमध्ये यो एक भएको बताएका छन्।

‘डिप फोकस’ भूकम्प: किन टर्‍यो ठूलो संकट?

भूकम्पको केन्द्र अत्यधिक गहिराइमा रहेको कारण यसलाई ‘डिप फोकस’ (Deep Focus Earthquake) वर्गमा राखिएको छ। सामान्यतया ३०० किलोमिटरभन्दा बढी गहिराइमा केन्द्रविन्दु भएको भूकम्पलाई डिप फोकस भनिन्छ।

भूगर्भविद्हरूका अनुसार यस्ता भूकम्पमा ऊर्जा पृथ्वीको गर्भमै धेरै हदसम्म क्षय हुने भएकाले सतहमा हुने कम्पनको तीव्रता अपेक्षाकृत कम हुन्छ। परिणामस्वरूप ठूलो भौतिक क्षति वा व्यापक मानवीय हताहतीको जोखिम न्यून हुन्छ।

यस घटनामा पनि त्यही अवस्था देखिएको छ—म्याग्निच्युड उच्च भए पनि गहिराइका कारण विनाशकारी प्रभाव टरेको हो।

सुनामीको खतरा नरहेको पुष्टि

भूकम्पपछि तुरुन्तै प्रशान्त महासागरीय सुनामी चेतावनी केन्द्रले सम्भावित सुनामीबारे मूल्याङ्कन गर्दै कुनै खतरा नरहेको स्पष्ट पारेको छ।

केन्द्रका अनुसार समुद्री सतहमा असामान्य छाल वा तीव्र हलचल देखिएको छैन।

त्यस्तै, मलेसिया मौसम विज्ञान विभागले पनि सुनामीको जोखिम नरहेको जानकारी दिँदै सर्वसाधारणलाई नआतिन र नियमित दैनिकीमा फर्किन आग्रह गरेको छ।

सबाह, सारावाक र छिमेकी मुलुकमा हल्का कम्पन

भूकम्पको धक्का सबाह र सारावाक क्षेत्रमा केही सेकेन्डसम्म महसुस गरिएको थियो। विशेषगरी राजधानी कोटा किनाबालु आसपासका क्षेत्रका बासिन्दाहरू मध्यरातमा जमिन हल्लिएपछि घरबाहिर निस्किएका थिए।

यस्तै, छिमेकी राष्ट्रहरू फिलिपिन्स, ब्रुनाई र सिंगापुरका केही अग्ला भवनहरूमा समेत हल्का कम्पन महसुस गरिएको स्थानीय सञ्चारमाध्यमहरूले उल्लेख गरेका छन्।

यद्यपि, ती देशहरूबाट समेत कुनै क्षति वा हताहतीको विवरण सार्वजनिक भएको छैन।

क्षतिको विवरण शून्य, निगरानी जारी

सबाहको वारुण नियन्त्रण तथा उद्धार विभागले हालसम्म कुनै भौतिक पूर्वाधारमा क्षति पुगेको वा मानवीय हताहती भएको आधिकारिक रिपोर्ट प्राप्त नभएको जनाएको छ।

सुरक्षा निकायहरूले सावधानीस्वरूप समुद्री किनार, बन्दरगाह र उच्च जोखिम मानिएका क्षेत्रहरूमा निगरानी बढाएका छन्।

विशेषज्ञहरूका अनुसार यस्ता गहिरा भूकम्पहरू कहिलेकाहीँ पृथ्वीको प्लेट संरचनामा दीर्घकालीन प्रभाव पार्न सक्छन्, त्यसैले पछिल्ला कम्पन (Aftershocks) को सम्भावनालाई पनि ध्यानमा राखिएको छ।

भूगर्भीय सन्दर्भ

सुलु सागर क्षेत्र प्रशान्त “रिङ अफ फायर” भूकम्पीय पट्टाभित्र पर्दछ, जहाँ पृथ्वीका टेक्टोनिक प्लेटहरू सक्रिय छन्। यस क्षेत्रमा समय–समयमा मध्यमदेखि शक्तिशाली भूकम्प आउने इतिहास रहेको छ।

तर यसपटकको ६२० किलोमिटर गहिराइले सम्भावित ठूलो विपत्ति टार्न महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको भूगर्भविद्हरूको निष्कर्ष छ।

सतर्कता र तयारीको सन्देश

यद्यपि यसपटक ठूलो क्षति हुनबाट जोगिएको छ, तर यस घटनाले पुनः एकपटक प्राकृतिक विपद्को जोखिम सधैँ कायम रहने स्मरण गराएको छ।

विपद् व्यवस्थापन प्रणाली, प्रारम्भिक चेतावनी संयन्त्र र जनचेतनामा आधारित तयारी नै भविष्यका जोखिम न्यूनीकरणका मुख्य आधार हुने विज्ञहरूको सुझाव छ।

सारमा, ७.१ म्याग्निच्युडको शक्तिशाली भूकम्प भए पनि गहिराइका कारण सुलु सागर क्षेत्र ठूलो संकटबाट जोगिएको छ—तर सतर्कता भने अनिवार्य नै रहनेछ।