अहिले केन्द्रीय बैंकको अनुसन्धान विभागमा कार्यरत श्रेष्ठ आर्थिक अनुसन्धानमा दखल भएका राष्ट्र बैंकका क्याडर हुन् । राष्ट्र बैंकको जागिर यसै पनि आकर्षक मानिन्छ । आफ्नो क्षमता देखाउन पनि राष्ट्र बैंक फर्किएको उनी सुनाउँछन् ।
श्रेष्ठले करिअरको सुरुवात भने नेपाल टेलिकमको अधिकृतबाट सुरु गरेका थिए । टेलिकममा करिब चार वर्ष बिताएर उनी केन्द्रीय बैंकको सहायक निर्देशकमा नाम निकालेर बैंकिङ सेवामा आएका थिए । टेलिकमको जागिर पनि आकर्षक मानिन्छ, त्यो भन्दा बढी आकर्षक राष्ट्र बैंक मानिन्छ ।
विशिष्ट श्रेणी मात्र नभई राष्ट्र बैंकको सामान्य पदमा पनि छुट्टै आकर्षण छ । राष्ट्र बैंक नेपालको सबभन्दा बलियो र स्वतन्त्र नियामक निकाय समेत हो । सेवासुविधा मात्र नभई यो कारण पनि राष्ट्र बैंकको जागिर बढी आकर्षक छ ।
मानवशास्त्री डा. डम्बर चेम्जोङ आफन्तहरुलाई जागिरको सुझाव दिनुपर्दा राष्ट्र बैंक पस भन्ने गरेको बताउँछन् । ‘निजामति जागिर खाने हो भने परराष्ट्र सेवा र वित्तीय क्षेत्र भए राष्ट्र बैंकमा जागिर खान मेरो सुझाव छ’, उनी भन्छन् ।
मुलुकको आर्थिक योजनाहरु बनाउने, बजार अध्ययन गर्ने, पैसा छाप्ने लगायत काम राष्ट्र बैंकको जिम्मामा छ । यसले पनि राष्ट्र बैंकको जगिर आकर्षक बनेको हो ।
कति हुन्छ तलब ?
राष्ट्र बैंकको सबभन्दा उपल्लो पद गभर्नर हो । गभर्नरभन्दा माथिको निकाय सञ्चालक समितिको अध्यक्ष गभर्नर नै हुन्छन् । सरकारी वरियताक्रममा गभर्नर मुख्य सचिव सरह हुन्छन् ।
हालका गभर्नर महाप्रसाद अधिकारीको वार्षिक तलब १३ लाख ९४ हजार ४०० रुपैयाँ र भत्ता ३२ लाख ६२ हजार ४०० रहेको राष्ट्र बैंकको वार्षिक वित्तीय विवरणमा उल्लेख छ । उता वरिष्ठ डेपुटी गभर्नर निलम ढुंगानाको वार्षिक तलब प्रति १२ लाख १५ हजार र भत्ता २३ लाख ६३ हजार ७२४ रुपैयाँ अन्य भत्ता र सुविधा गरी कुल वार्षिक ३६ लाख ५८ हजार ७ सय २४ रुपैयाँ राष्ट्र बैंकबाट बुझेकी छन् ।
डेपुटी गभर्नर बमबहादुर मिश्रको वार्षिक तलब ११ लाख ३७ हजार ६०० रुपैयाँ छ । उनले अन्य भत्ता र सूविधा बापत राष्ट्र बैंकबाट २२ लाख ६२ हजार २४१ रुपैयाँ बुझ्ने गरेका छन् । उनले वार्षिक ३४ लाख ७९ हजार ८४१ रुपैयाँ लिने गरेका छन् ।
राष्ट्र बैंकको तल्लो तहका कर्मचारीको तलबभक्ता पनि निजामति सेवाको भन्दा आकर्षक छ । राष्ट्र बैंकले नियमन गर्ने बैंकहरुमा कार्यरत कर्मचारीहरुको तलब राष्ट्र बैंकको भन्दा बढी छ । कतिपय बैंकका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ)ले राष्ट्र बैंकका गभर्नरको वार्षिक आयभन्दा बढी रकम एकै महिनामा बुझ्छन् । गत वर्ष एनआईसी एसिया बैंकका सीईओ रोशनकुमार न्यौपाने र प्रभु बैंकका सीईओ अशोक शेरचन तलबभत्ता वापत ३ करोड ५० लाख भन्दा बढी बुझेका थिए ।
राष्ट्र बैंकका कार्यकारी निर्देशक डा. श्रेष्ठ केन्द्रीय बैंकको जागिर विश्वभर नै राम्रो मानिने बताउँछन् । उनका अनुसार, यसको मुख्य कारण आम्दानी र वृत्ति विकास हो । केन्द्रीय बैंकका कर्मचारीमा निजामतिको जस्तो ‘पावर’ पनि हुँदैन र जागिर पनि योग्यताको खाने हो’, उनी भन्छन्, ‘र पनि, आम्दानी र वृत्ति विकासको हिसाबले केन्द्रीय बैंकको जागिरलाई विश्वभर नै आकर्षक मानिन्छ ।’
निजामति सेवाको शाखा अधिकृत बन्न स्नातक तह भए पुग्छ, तर केन्द्रीय बैंकको त्यही तहमा प्रवेशको लागि स्नात्तकोत्तर हुनैपर्छ । ‘निजामतिमा विशिष्ठ श्रेणीको कर्मचारी मन्त्रालयको सचिवका रुपमा बोर्डमै हुनुहुन्छ तर यहाँ हामी विशिष्ठ श्रेणी विभागीय प्रमुखको रुपमामात्रै हुन्छौँ’, डा. श्रेष्ठले भने ।
अवकास पछि ‘सेकेन्ड करिअर’
राष्ट्र बैंकबाट अवकास पाएका धेरै कर्मचारी दोस्रो जागिर सुरु गरेर माथिल्लो तहमा पुगेका छन् । राष्ट्र बैंकबाट रिटायर्ड भएका गभर्नर डा. युवराज खतिवडा राष्ट्रिय योजना आयोगको उपाध्यक्ष, अर्थमन्त्री, सञ्चारमन्त्री हुँदै अमेरिकाका लागि नेपाली राजदूतसम्म बने । अर्का पूर्वगभर्नर दीपेन्द्रबहादुर क्षेत्री पनि राष्ट्रय योजना आयोगको उपाध्यक्ष बने ।
राष्ट्र बैंकबाट रिटायर्ड भएपछि बैंक तथा वित्तीय क्षेत्रको नेतृत्वमा पुग्ने पनि धेरै छन् । राष्ट्र बैंकका पूर्व कर्मचारी रत्नराज बज्राचार्य ग्लोबल आईएमई बैंकका सीईओ छन् । त्यस्तै, गणेशकुमार श्रेष्ठ सेञ्चुरी कमर्सियल बैंक, राजनसिंह भण्डारी सिटिजन्स बैंक र ज्ञानेन्द्र ढुंगाना नेपाल बंगलादेश बैंकका सीईओ छन् ।
अवकास हुनेवित्तिकै सरकारी वा निजी क्षेत्र जता भए पनि अवसर पाइहाल्ने भएकाले पनि राष्ट्र बैंकको जागीरमा धेरै आकर्षण छ ।
आकर्षणका चार ‘फ्याक्टर’
‘सेलिब्रेटी बैंकर’ मनोज ज्ञवाली पनि करिब ५ वर्ष राष्ट्र बैंकमा बिताएर ज्योति विकास बैंकको सीईओ हुन पुगे । हाल नविल बैंकको डेपुटी सीईओ रहेका उनी आफू क्षमता देखाउन राष्ट्र बैंकबाट चाँडै बाहिरिएको बताउँछन् ।
उनको बुझाइमा राष्ट्र बैंक सरकारी सेवा मध्येकै सबभन्दा आकर्षक क्षेत्र हो । राष्ट्र बैंकको जागिर आकर्षक हुनुको पाँच फ्याक्टर छन्– तलब, वृति विकास, एक्सपोजर, अवकास नीति र पावर एक्सरसाइज ।
‘राष्ट्र बैंकमा जागिर खाँदाखाँदै अन्तर्राष्ट्रिय विश्व विद्यालयमा पढ्न, पीएचडी गर्न, अन्तर्राष्ट्रिय एक्सपोजर पाइन्छ । कर्जा सुविधा पनि धेरै छ’, ज्ञवाली भन्छन्, ‘त्यस्तै, राष्ट्र बैंकको अवकास नीति पनि पनि राम्रो छ । कर्मचारी कल्याण कोष र पेन्सन सुविधा निकै राम्रो छ ।’
नियामक निकाय भएकाले राष्ट्र बैंकमा काम गर्नेहरुको मानमर्यादा र आत्मासन्तुष्टि पनि राम्रो हुने उनले सुनाए । बैंकहरुलाई नियमन तथा सुपरीवेक्षण गर्ने भएकाले ‘पावर एक्सरसाइज’ पनि गर्न पाइने उनले बताए ।
