काठमाडौं । राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले आधुनिक शिक्षा केवल परीक्षामा राम्रो अंक ल्याउने र प्रमाणपत्र प्राप्त गर्ने माध्यममा सीमित हुन नहुने बताउनुभएको छ । उहाँले शिक्षाले व्यक्तिको ज्ञान, सीप र क्षमता विकाससँगै सामाजिक सद्भाव, सहअस्तित्व, करुणा, अनुशासन तथा विविधताको सम्मान गर्ने संस्कारसमेत विकास गर्नुपर्नेमा जोड दिनुभएको छ ।
ललितपुरको जावलाखेलस्थित सेन्ट जेभियर्स माध्यमिक विद्यालयको ७५औँ वार्षिकोत्सव समारोहलाई सम्बोधन गर्दै राष्ट्रपति पौडेलले बदलिँदो समय र प्रविधिको तीव्र विकाससँगै देशलाई आवश्यक पर्ने जनशक्तिको पहिचान गरी सोहीअनुसार शैक्षिक प्रणालीलाई परिमार्जन गर्नुपर्ने बताउनुभयो ।
उहाँका अनुसार सूचना प्रविधिको तीव्र विकासले विश्वमा रोजगारी, उत्पादन र व्यवसायका क्षेत्रमा नयाँ सम्भावना तथा चुनौती सिर्जना गरिरहेको छ । यस्तो अवस्थामा परम्परागत शिक्षण पद्धतिमात्र पर्याप्त नहुने भएकाले विद्यार्थीलाई समयअनुकूल ज्ञान, सीप, सिर्जनशीलता र व्यावहारिक क्षमता प्रदान गर्नुपर्ने आवश्यकता रहेको उहाँले उल्लेख गर्नुभयो ।
राष्ट्रपति पौडेलले शिक्षालाई देशको आर्थिक तथा सामाजिक विकाससँग जोड्नुपर्नेमा पनि जोड दिनुभयो । देशभित्रै उत्पादनशील रोजगारीका अवसर सिर्जना गर्ने, आयात प्रतिस्थापन गर्ने तथा निर्यात प्रवर्द्धनमा योगदान पुर्याउने जनशक्ति उत्पादन गर्ने किसिमको व्यावहारिक र जीवनोपयोगी शिक्षा आजको आवश्यकता भएको उहाँको भनाइ थियो ।
उहाँले शिक्षा प्राप्त गरेका युवाहरूले स्वदेशमै आफ्नो ज्ञान, सीप र क्षमताको उपयोग गर्ने वातावरण निर्माण गर्नुपर्ने बताउनुभयो । शिक्षाले रोजगारी खोज्ने मात्र नभई रोजगारी सिर्जना गर्न सक्ने सोच र क्षमता विकास गर्नुपर्ने उहाँले उल्लेख गर्नुभयो ।
नेपाल बहुभाषिक, बहुजातीय, बहुधार्मिक तथा बहुसांस्कृतिक विशेषता बोकेको मुलुक भएकाले शैक्षिक संस्थाहरूले यही विविधतालाई राष्ट्रिय शक्तिका रूपमा बुझाउनुपर्ने राष्ट्रपति पौडेलले बताउनुभयो । विद्यालय तथा शिक्षण संस्थाले विद्यार्थीमा एकअर्काको भाषा, संस्कृति, परम्परा र पहिचानप्रति सम्मान गर्ने भावना विकास गर्नुपर्ने उहाँको भनाइ थियो ।
राष्ट्रपति पौडेलले शिक्षाको उद्देश्य व्यक्तिलाई व्यक्तिगत रूपमा सफल बनाउनु मात्र नभई जिम्मेवार नागरिक निर्माण गर्नु पनि भएको बताउनुभयो । सामाजिक सहकार्य, सहिष्णुता, करुणा, अनुशासन र जिम्मेवारीबोध जस्ता मानवीय मूल्यलाई शिक्षाको अभिन्न अंग बनाउनुपर्ने उहाँले धारणा राख्नुभयो ।
उहाँले विद्यालयलाई केवल पाठ्यक्रम पूरा गर्ने संस्था नभई विद्यार्थीको व्यक्तित्व विकास गर्ने महत्वपूर्ण आधारका रूपमा लिनुपर्ने बताउनुभयो । विद्यालयबाट प्राप्त ज्ञानले विद्यार्थीलाई समाज र राष्ट्रप्रति जिम्मेवार बनाउन सक्नुपर्नेमा उहाँले जोड दिनुभयो ।
सेन्ट जेभियर्स माध्यमिक विद्यालयले ७५ वर्षको यात्रामा शिक्षा क्षेत्रमा पुर्याएको योगदानको चर्चा गर्दै राष्ट्रपति पौडेलले लामो शैक्षिक इतिहास बोकेका संस्थाहरूले समयअनुसार आफूलाई परिवर्तन गर्दै नयाँ पुस्ताका आवश्यकता सम्बोधन गर्नुपर्ने बताउनुभयो ।
उहाँले विद्यालय तथा शैक्षिक संस्थाहरूले आधुनिक प्रविधिको प्रयोग बढाउँदै विद्यार्थीलाई भविष्यका चुनौती सामना गर्न सक्षम बनाउनुपर्ने बताउनुभयो । प्रविधिको प्रयोगसँगै मानवीय मूल्य, नैतिकता र सामाजिक उत्तरदायित्वलाई पनि समान महत्व दिनुपर्ने उहाँको भनाइ थियो ।
राष्ट्रपति पौडेलले नेपालको शैक्षिक विकासलाई उत्पादन, रोजगारी र राष्ट्रिय समृद्धिसँग जोड्न सके मात्र शिक्षाको वास्तविक उद्देश्य पूरा हुने बताउनुभयो । सीपयुक्त, सिर्जनशील र जिम्मेवार नागरिक निर्माण गर्न सकेमा मुलुकको आर्थिक तथा सामाजिक रूपान्तरणमा महत्वपूर्ण योगदान पुग्ने उहाँले उल्लेख गर्नुभयो ।
कार्यक्रममा विद्यालयको शैक्षिक यात्रा, योगदान र आगामी योजनाबारे चर्चा गरिएको थियो । ७५ वर्षको यात्रालाई स्मरण गर्दै विद्यालयले शिक्षाको गुणस्तर, विद्यार्थीको सर्वाङ्गीण विकास तथा सामाजिक उत्तरदायित्वलाई प्राथमिकतामा राख्दै अघि बढ्नुपर्नेमा जोड दिइएको थियो ।
राष्ट्रपति पौडेलले शिक्षा क्षेत्रको विकासका लागि सरकार, विद्यालय, शिक्षक, अभिभावक तथा समुदायबीच सहकार्य आवश्यक रहेको बताउनुभयो । सबै पक्षको साझा प्रयासबाट मात्र गुणस्तरीय, व्यावहारिक र मूल्यमा आधारित शिक्षा प्रणाली विकास गर्न सकिने उहाँको भनाइ थियो ।
उहाँले शिक्षा प्रणालीले समयको मागअनुसार आफूलाई परिवर्तन गर्दै देशको आवश्यकता पूरा गर्ने जनशक्ति उत्पादन गर्नुपर्ने दोहोर्याउनुभयो । साथै, शिक्षामार्फत राष्ट्रिय एकता बलियो बनाउँदै सामाजिक सद्भाव र सहअस्तित्वको भावना विकास गर्न सकिने उल्लेख गर्नुभयो ।
राष्ट्रपति पौडेलले विद्यालय जीवनबाटै विद्यार्थीमा आफ्नो देश, समाज र समुदायप्रतिको जिम्मेवारीबोध विकास गर्न सके भविष्यमा सक्षम, अनुशासित र संवेदनशील नागरिक निर्माण गर्न सकिने बताउनुभयो । उहाँले शिक्षालाई ज्ञान र प्रमाणपत्रमा मात्र सीमित नराखी व्यवहार, सीप, संस्कार र सामाजिक उत्तरदायित्वसँग जोड्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याउनुभयो ।
समारोहमा उपस्थित विद्यार्थी, शिक्षक, अभिभावक तथा सरोकारवालालाई सम्बोधन गर्दै उहाँले बदलिँदो विश्व परिवेशमा प्रतिस्पर्धा गर्न सक्ने जनशक्ति निर्माणसँगै नेपालको मौलिकता र सामाजिक विविधताको संरक्षणमा पनि शैक्षिक संस्थाहरूको महत्वपूर्ण भूमिका रहने बताउनुभयो ।
राष्ट्रपति पौडेलको भनाइमा आधुनिक नेपालको शैक्षिक प्रणालीले एकातर्फ प्रविधि, ज्ञान र सीपमा दक्ष जनशक्ति उत्पादन गर्नुपर्छ भने अर्कोतर्फ समाजमा आपसी सम्मान, सहकार्य, करुणा र राष्ट्रिय एकताको भावना बलियो बनाउनुपर्छ । यही सन्तुलनले शिक्षालाई राष्ट्र निर्माणको प्रभावकारी आधार बनाउन सक्ने उहाँले बताउनुभयो ।
