काठमाडौं । आज शनिबार । हिन्दू धार्मिक परम्परामा शनिबारलाई शनिदेवको आराधना गर्ने विशेष दिनका रूपमा लिइन्छ । ज्योतिष तथा धार्मिक मान्यताअनुसार शनिदेवलाई कर्मअनुसार फल दिने देवताका रूपमा पूजा गरिन्छ । त्यसैले शनिबार शनिदेवको पूजा, व्रत तथा दान गर्दा जीवनमा सकारात्मक ऊर्जा आउने र विभिन्न कठिनाइ कम हुने विश्वास गरिन्छ ।
शनिदेवलाई भगवान् सूर्यका पुत्र तथा छायादेवीका सन्तानका रूपमा धार्मिक ग्रन्थहरूमा वर्णन गरिएको पाइन्छ । यमराज शनिदेवका भाइ तथा यमुना उनकी बहिनी हुन् भन्ने धार्मिक मान्यता छ । शनिदेवलाई न्यायका देवताका रूपमा समेत श्रद्धापूर्वक पूजा गरिन्छ ।
धार्मिक विश्वासअनुसार मानिसले आफ्नो कर्म, आचरण र व्यवहारअनुसार फल प्राप्त गर्दछ । त्यसैले शनिदेवको पूजा गर्दा केवल बाहिरी कर्मकाण्डभन्दा पनि इमानदारी, अनुशासन, परिश्रम र धर्मको बाटोमा हिँड्नुपर्नेमा जोड दिइन्छ । गलत कर्मबाट टाढा रहनु र मेहनतलाई निरन्तरता दिनु शनिदेवप्रतिको सच्चा सम्मान मान्नेहरू पनि छन् ।
शनिबार तेल दान गर्ने परम्परा
शनिदेवलाई प्रसन्न पार्न शनिबार तेल दान गर्ने परम्परा रहेको छ । विशेषगरी तोरीको तेल दान गर्ने तथा शनिदेवको मूर्तिमा तेल अर्पण गर्ने चलन विभिन्न स्थानमा पाइन्छ । धार्मिक मान्यताअनुसार यस्तो कार्यले शनिसँग सम्बन्धित अशुभ प्रभाव कम गर्न सहयोग पुग्ने विश्वास गरिन्छ ।
शनिबार दान गर्ने परम्परामा कालो तिललाई पनि विशेष महत्त्व दिइन्छ । कालो तिल दान गर्दा नकारात्मक प्रभाव कम हुने र जीवनमा शान्ति प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास छ ।
पिपलको पूजा र पानी अर्पण
शनिबार पिपलको रूखको पूजा गर्ने चलन पनि हिन्दू धर्ममा प्रचलित छ । धार्मिक मान्यताअनुसार शनिबार पिपलमा पानी चढाउने, पूजा गर्ने तथा दीप प्रज्वलन गर्ने गरिन्छ ।
कतिपय परम्परामा पिपलसँगै अन्य धार्मिक रूपमा महत्त्वपूर्ण वनस्पतिमा पनि पानी अर्पण गर्ने चलन रहेको छ । यस्ता कार्यलाई श्रद्धा र आस्थासँग जोडेर हेर्ने गरिन्छ ।
जुत्ता–चप्पल दान गर्ने विश्वास
शनिबार गरिने दानमध्ये छालाका जुत्ता तथा चप्पल दान गर्ने परम्परालाई पनि कतिपय धार्मिक मान्यतामा शुभ मानिन्छ । आवश्यकता भएका व्यक्तिलाई जुत्ता–चप्पल, कपडा वा अन्य उपयोगी सामग्री दान गर्नु पुण्यको काम हुने विश्वास गरिन्छ ।
तर दान गर्दा देखावटीभन्दा पनि वास्तविक आवश्यकता भएका व्यक्तिलाई सहयोग गर्नु महत्त्वपूर्ण मानिन्छ । दानले समाजमा सहयोग र मानवताको भावना बढाउने भएकाले यसको सामाजिक पक्ष पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ ।
शमीको रूखको पूजा
शनिदेवसँग शमीको रूखलाई पनि धार्मिक रूपमा जोडेर हेरिन्छ । त्यसैले शनिबार वा नियमित रूपमा शमीको रूखको पूजा गर्ने परम्परा केही समुदायमा रहेको छ ।
धार्मिक विश्वासअनुसार शमीको पूजा गर्दा शनिदेवको कृपा प्राप्त हुने र जीवनमा आउने बाधा तथा कठिनाइ कम हुने विश्वास गरिन्छ ।
हनुमानको पूजा र हनुमान चालीसा पाठ
शनिबार हनुमानको पूजा गर्नु पनि विशेष फलदायी मानिन्छ । धार्मिक मान्यताअनुसार शनिदेव र हनुमानजीसँग सम्बन्धित विभिन्न कथाहरू प्रचलित छन् । यही कारण शनिबार हनुमान मन्दिरमा पूजा गर्ने, सरसोंको तेलको दीप जलाउने तथा हनुमान चालीसा पाठ गर्ने परम्परा छ ।
भक्तजनहरूले शनिबार बिहान वा साँझ श्रद्धापूर्वक हनुमान चालीसा पाठ गर्ने र आफ्नो परिवारको सुख, शान्ति तथा समृद्धिको कामना गर्ने गर्छन् ।
शनिदेवको पूजा गर्दा कर्ममा पनि ध्यान दिन आवश्यक
शनिदेवलाई कर्मफलदाता देवताका रूपमा मानिने भएकाले धार्मिक आस्थाअनुसार पूजा तथा व्रतसँगै आफ्नो कर्म र व्यवहार सुधार्नु आवश्यक मानिन्छ । झुट, अन्याय, छलकपट तथा अरूलाई दुःख दिने कामबाट टाढा रहनु, मेहनत गर्नु, अनुशासन पालना गर्नु र कमजोर तथा आवश्यकतामा रहेका व्यक्तिलाई सहयोग गर्नु सकारात्मक आचरणका रूपमा लिइन्छ ।
यसरी शनिबारलाई केवल पूजा र व्रतको दिनका रूपमा मात्र नभई आफ्नो व्यवहार, कर्म र जीवनशैलीलाई सकारात्मक बनाउने अवसरका रूपमा लिन सकिन्छ ।
