काठमाडौं । नेपाल आयल निगमले पेट्रोलियम पदार्थको खुद्रा बिक्री मूल्य तत्कालका लागि यथावत् राख्ने निर्णय गरेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य वृद्धि हुनुका साथै भारतीय आयल कर्पोरेसन (आईओसी) बाट प्राप्त नयाँ खरिद मूल्य बढेपछि निगममाथि थप आर्थिक भार परेको भए पनि उपभोक्तामाथि तत्काल थप मूल्यभार नपार्ने निर्णय गरिएको हो।
निगमले भदौ १७ गतेदेखि लागू हुने गरी पेट्रोल, डिजेल तथा मट्टितेलको हाल कायम खुद्रा बिक्री मूल्यलाई निरन्तरता दिने निर्णय गरेको जनाएको छ। निगम सञ्चालक समितिको निर्णयअनुसार अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा मूल्य बढेको र नयाँ खरिद मूल्यअनुसार समायोजन गर्दा उपभोक्तालाई थप आर्थिक भार पर्ने भएकाले हालकै मूल्य कायम राखिएको हो।
निगमका अनुसार हाल कायम बिक्री मूल्यमा पेट्रोल तथा डिजेल–मट्टितेल बिक्री गर्दा निगमलाई घाटा भइरहेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा भएको मूल्य वृद्धि र आईओसीबाट प्राप्त नयाँ खरिद मूल्यअनुसार नेपालमा समेत बिक्री मूल्य समायोजन गर्नुपर्ने अवस्था रहे पनि उपभोक्ताको हितलाई ध्यानमा राख्दै तत्काल मूल्य नबढाउने निर्णय गरिएको हो।
पाक्षिक १ अर्ब २४ करोडभन्दा बढी घाटा
नयाँ खरिद मूल्यअनुसार नेपालमा पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य समायोजन नगर्दा निगमलाई ठूलो आर्थिक भार पर्ने देखिएको छ। निगमका अनुसार हालको बिक्री मूल्यलाई निरन्तरता दिँदा पाक्षिक रूपमा करिब १ अर्ब २४ करोड ३७ लाख रुपैयाँ घाटा हुने अनुमान गरिएको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेल तथा पेट्रोलियम पदार्थको मूल्यमा हुने उतारचढावको प्रत्यक्ष प्रभाव नेपालमा पनि पर्ने गरेको छ। नेपाल पेट्रोलियम पदार्थको अधिकांश आवश्यकता आयातमार्फत पूरा गर्ने भएकाले अन्तर्राष्ट्रिय मूल्य र भारतीय आयल कर्पोरेसनबाट प्राप्त खरिद मूल्यमा हुने परिवर्तनले निगमको लागतमा प्रत्यक्ष असर पार्छ।
नयाँ खरिद मूल्य बढेपछि सोहीअनुसार बिक्री मूल्य समायोजन नगर्दा खरिद लागत र बिक्री मूल्यबीचको अन्तर निगमले नै व्यहोर्नुपर्ने हुन्छ। यही कारण निगममाथि थप आर्थिक दायित्व सिर्जना भएको जनाइएको छ।
उपभोक्तामाथि तत्काल थप भार नपार्ने नीति
निगमले घाटा बढ्ने अवस्था हुँदाहुँदै पनि तत्काल पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य वृद्धि नगर्ने निर्णय गरेको छ। उपभोक्ताको दैनिक जीवन तथा समग्र बजारमा पेट्रोलियम पदार्थको मूल्यवृद्धिले पार्ने प्रभावलाई ध्यानमा राख्दै मूल्य यथावत् राखिएको निगमको भनाइ छ।
पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य बढ्दा यातायात खर्चसँगै ढुवानी लागत वृद्धि हुने र त्यसको प्रभाव दैनिक उपभोग्य वस्तु तथा सेवाको मूल्यमा समेत पर्न सक्ने भएकाले मूल्य स्थिर राख्ने निर्णयलाई उपभोक्तामुखी कदमका रूपमा हेरिएको छ।
विशेषगरी सार्वजनिक तथा निजी यातायात, मालवाहक सवारीसाधन, उद्योग, कृषि तथा अन्य विभिन्न क्षेत्रमा पेट्रोलियम पदार्थको प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष प्रयोग हुने भएकाले यसको मूल्यमा हुने परिवर्तनले अर्थतन्त्रका धेरै क्षेत्रमा असर पार्ने गर्छ।
हवाई इन्धन र एलपी ग्यासमा पनि लागतको प्रभाव
निगमले पेट्रोल, डिजेल तथा मट्टितेलसँगै हवाई इन्धन र एलपी ग्यासको मूल्यमा समेत अन्तर्राष्ट्रिय बजार तथा खरिद लागतको प्रभाव परेको जनाएको छ।
हवाई इन्धनको लागत बढ्दा हवाई सेवा सञ्चालनमा समेत प्रभाव पर्न सक्ने भएकाले यसको मूल्य तथा लागत संरचनालाई निगमले निरन्तर अध्ययन गर्दै आएको छ। त्यस्तै, खाना पकाउने एलपी ग्यासको खरिद लागतमा हुने परिवर्तनले निगमको वित्तीय अवस्थामासमेत प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने गर्छ।
एलपी ग्यास नेपालको ठूलो जनसंख्याले दैनिक रूपमा प्रयोग गर्ने अत्यावश्यक इन्धन भएकाले यसको मूल्यमा हुने परिवर्तनले घरपरिवारको मासिक खर्चदेखि होटल, रेस्टुरेन्ट तथा अन्य व्यवसायसम्म प्रभाव पार्न सक्छ।
निगममाथि बढ्दो आर्थिक दबाब
पेट्रोलियम पदार्थको खरिद लागत बढ्दै जाने तर बिक्री मूल्य तत्काल समायोजन गर्न नसक्ने अवस्थाले निगममाथि आर्थिक दबाब बढ्ने देखिएको छ। अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा मूल्य घटेको अवस्थामा निगमले विगतमा उपभोक्तालाई मूल्य घटाएर राहत दिने गरेको भए पनि मूल्य बढ्दा तत्कालै सोही अनुपातमा बिक्री मूल्य वृद्धि गर्न नसक्दा निगमको नाफा–घाटा प्रभावित हुने गर्छ।
हालको निर्णयपछि निगमले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य, आईओसीबाट प्राप्त हुने खरिद मूल्य तथा निगमको समग्र वित्तीय अवस्थालाई निरन्तर मूल्याङ्कन गर्ने जनाएको छ।
उपभोक्तामाथि तत्काल थप मूल्यभार नपर्ने गरी मूल्य यथावत् राखिए पनि निगमलाई हुने ठूलो घाटाका कारण आगामी दिनमा मूल्य समायोजनको आवश्यकता पर्न सक्ने अवस्था देखिएको छ।
निगमले पेट्रोलियम पदार्थको आपूर्ति नियमित राख्दै उपभोक्तालाई सहज रूपमा इन्धन उपलब्ध गराउने कार्यलाई प्राथमिकतामा राखेको जनाएको छ। अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा हुने मूल्य परिवर्तन तथा खरिद लागतका आधारमा आगामी दिनमा मूल्यसम्बन्धी निर्णय गरिनेछ।
यससँगै सरकारले समेत पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य, कर संरचना, निगमको वित्तीय अवस्था तथा उपभोक्तामाथि पर्ने भारबीच सन्तुलन कायम गर्नुपर्ने चुनौती देखिएको छ। हालका लागि भने पेट्रोल, डिजेल र मट्टितेलको खुद्रा बिक्री मूल्यमा कुनै वृद्धि गरिएको छैन।
