काठमाडौँ । आज शनिबार। हिन्दू धार्मिक परम्परामा शनिबारलाई शनिदेवको आराधना गर्ने विशेष दिनका रूपमा लिइन्छ। धार्मिक मान्यताअनुसार शनिदेवलाई कर्मअनुसार फल प्रदान गर्ने देवताका रूपमा पूजा गरिन्छ। शनिबार शनिदेवको पूजा, व्रत तथा दान गर्दा जीवनमा सकारात्मक ऊर्जा प्राप्त हुने र कठिनाइबाट मुक्ति मिल्ने विश्वास रहिआएको छ।
शनिदेव भगवान् सूर्यका पुत्र तथा छायादेवीका सन्तान भएको धार्मिक ग्रन्थहरूमा उल्लेख पाइन्छ। शनिदेवका भाइका रूपमा यमराज र बहिनीका रूपमा यमुनालाई मानिन्छ। धार्मिक मान्यताअनुसार शनिदेव मानिसले गरेका कर्मको मूल्याङ्कन गरी त्यसअनुसार फल प्रदान गर्ने देवता हुन्।
त्यसैले शनिदेवको पूजा गर्दा सत्य, धर्म, अनुशासन, इमानदारी र परिश्रमलाई विशेष महत्त्व दिनुपर्ने धार्मिक विश्वास छ। अरूलाई दुःख नदिने, अन्याय नगर्ने तथा आफ्नो कर्तव्यप्रति इमानदार रहने व्यक्तिप्रति शनिदेव प्रसन्न हुने जनविश्वास छ।
शनिबार तेल दान गर्ने परम्परा
शनिबार शनिदेवलाई तेल चढाउने तथा तेल दान गर्ने परम्परा पनि रहेको छ। धार्मिक मान्यताअनुसार शनिबार तोरीको तेल दान गर्दा शनिदेवको कृपा प्राप्त हुने विश्वास गरिन्छ। कतिपय भक्तजनले शनिदेवको प्रतिमामा तेल अर्पण गर्ने तथा गरिब तथा आवश्यक परेका व्यक्तिलाई तेल दान गर्ने गर्छन्।
पिपलको पूजा
शनिबार पिपलको रूखको पूजा गर्ने परम्परा पनि हिन्दू धर्ममा विशेष मानिन्छ। शनिबार बिहान पिपलको रूखमा पानी चढाउने, दीप प्रज्वलन गर्ने तथा पूजा गर्ने चलन छ।
धार्मिक विश्वासअनुसार पिपलको पूजा गर्दा शनिदेवको कृपा प्राप्त हुने र जीवनका विभिन्न समस्या कम हुँदै जाने विश्वास गरिन्छ।
कालो तिल र जुत्ता–चप्पल दान
शनिबार कालो तिल दान गर्नु पनि शुभ मानिन्छ। धार्मिक परम्परामा कालो तिललाई शनिदेवसँग सम्बन्धित वस्तुका रूपमा लिइन्छ। शनिबार कालो तिल, तेल तथा अन्य आवश्यक सामग्री दान गर्ने चलन विभिन्न समुदायमा पाइन्छ।
त्यसैगरी आवश्यक तथा विपन्न व्यक्तिलाई छालाका जुत्ता–चप्पल दान गर्नु पनि धार्मिक रूपमा शुभ मानिने विश्वास छ। दान गर्दा आफ्नो क्षमताअनुसार र वास्तविक रूपमा आवश्यक परेका व्यक्तिलाई सहयोग गर्नु महत्वपूर्ण मानिन्छ।
शमीको रूखको पूजा
शनिदेवको आराधनासँगै शमीको रूखको पूजा गर्ने धार्मिक परम्परा पनि रहेको छ। विशेषगरी शनिबार शमीको रूखमा पूजा तथा दीप प्रज्वलन गर्दा शनिदेव प्रसन्न हुने धार्मिक विश्वास छ।
हनुमानको पूजा र हनुमान चालीसा
शनिबार भगवान् हनुमानको पूजा गर्नुलाई पनि विशेष फलदायी मानिन्छ। धार्मिक मान्यताअनुसार हनुमानजीको आराधना गर्दा शनिदेवसँग सम्बन्धित कष्टबाट राहत प्राप्त हुने विश्वास गरिन्छ।
शनिबार हनुमानको मन्दिरमा गई सर्स्युको तेलको दीप प्रज्वलन गर्ने तथा हनुमान चालीसाको पाठ गर्ने परम्परा पनि धेरै भक्तजनमा रहेको छ।
कर्म र अनुशासनलाई प्राथमिकता
धार्मिक मान्यताअनुसार शनिदेवलाई प्रसन्न पार्ने सबैभन्दा महत्वपूर्ण माध्यम सद्कर्म, इमानदारी, अनुशासन र परिश्रम हो। पूजा तथा दानसँगै गरिब, असहाय र आवश्यकतामा रहेका व्यक्तिलाई सहयोग गर्नु, कसैप्रति अन्याय नगर्नु तथा आफ्नो कर्तव्य इमानदारीपूर्वक पूरा गर्नु शुभ मानिन्छ।
शनिबार गरिने पूजा तथा दानका यी उपायहरू धार्मिक तथा सांस्कृतिक मान्यतामा आधारित विश्वासहरू हुन्। यस्ता धार्मिक कर्म व्यक्तिगत आस्था र परम्पराअनुसार गर्ने गरिन्छ।
