काठमाडौं । हिन्दू धार्मिक परम्परामा शनिबारलाई शनिदेवको पूजा–आराधना गर्ने विशेष दिनका रूपमा लिइन्छ। ज्योतिष तथा धार्मिक विश्वासअनुसार शनिदेवलाई कर्मअनुसार फल प्रदान गर्ने देवताका रूपमा मानिन्छ। त्यसैले शनिबार शनिदेवको पूजा, व्रत, दान तथा विभिन्न धार्मिक कर्म गर्ने परम्परा रहिआएको छ।
धार्मिक मान्यताअनुसार शनिदेव सूर्यदेवका पुत्र हुन्। उनकी माता छाया हुन्। शनिदेवका भाइका रूपमा यमराज र बहिनीका रूपमा यमुनालाई मानिन्छ। शनिदेवलाई न्यायका देवताका रूपमा समेत पूजा गर्ने गरिन्छ। मानिसले आफ्नो जीवनमा गरेको कर्मअनुसार सुख–दुःख तथा परिणाम प्राप्त गर्ने धार्मिक विश्वासमा शनिदेवको विशेष महत्व रहेको पाइन्छ।
शनिबार शनिदेवको व्रत बस्ने तथा पूजा गर्ने व्यक्तिले केही धार्मिक नियम र परम्पराको पालना गर्नुपर्ने मान्यता छ। विशेषगरी सत्य, धर्म, अनुशासन र परिश्रमको बाटोमा हिँड्ने, अरूलाई दुःख नदिने तथा आफ्नो कर्मप्रति इमानदार रहने कुरालाई शनिदेवको आराधनासँग जोडेर हेर्ने गरिन्छ।
शनिबार तेल दान गर्ने परम्परा
धार्मिक मान्यताअनुसार शनिबार तेल दान गर्नुलाई शुभ मानिन्छ। विशेषगरी शनिदेवलाई तोरीको तेल चढाउने तथा आवश्यक व्यक्तिलाई तेल दान गर्ने परम्परा विभिन्न स्थानमा पाइन्छ। यसबाट शनिदेव प्रसन्न हुने र जीवनमा आउने कठिनाइ कम हुने धार्मिक विश्वास छ।
त्यस्तै शनिबार कालो तिल दान गर्ने चलन पनि रहेको छ। कालो तिल, तेल, कालो कपडा लगायतका वस्तु दान गर्नु शनिदेवसँग सम्बन्धित धार्मिक कर्मका रूपमा लिइन्छ।
पीपलको पूजा गर्ने चलन
शनिबार पीपलको रूखको पूजा गर्ने परम्परा पनि हिन्दू धर्ममा प्रचलित छ। धार्मिक विश्वासअनुसार पीपलको रूखमा जल चढाउने, दीप प्रज्वलन गर्ने तथा श्रद्धापूर्वक पूजा आराधना गर्दा पुण्य प्राप्त हुन्छ।
शनिबार पीपलको फेदमा तेलको दीप बाल्ने तथा परिक्रमा गर्ने चलनसमेत विभिन्न समुदायमा रहेको छ। यस्ता धार्मिक कर्मले मनमा शान्ति र सकारात्मक ऊर्जा प्राप्त हुने विश्वास गरिन्छ।
शमीको रूखको पूजा
शनिदेवसँग शमीको रूखलाई पनि जोडेर हेर्ने गरिन्छ। त्यसैले शनिबार शमीको रूखको पूजा तथा आराधना गर्ने परम्परा छ। धार्मिक मान्यताअनुसार शमीको पूजा गर्दा शनिदेवको कृपा प्राप्त हुने विश्वास गरिन्छ।
हनुमानको पूजा र हनुमान चालीसा
शनिबार भगवान् हनुमानको पूजा गर्ने परम्परा पनि उत्तिकै लोकप्रिय छ। शनिदेव र हनुमानसँग सम्बन्धित धार्मिक कथाहरूका कारण शनिबार हनुमानको पूजा गर्दा शनिको नकारात्मक प्रभावबाट राहत मिल्ने विश्वास गरिन्छ।
यस दिन हनुमान मन्दिरमा गई तोरीको तेलको दीप प्रज्वलन गर्ने, पूजा आराधना गर्ने तथा हनुमान चालीसा पाठ गर्ने धार्मिक परम्परा छ।
जुत्ता–चप्पल दान गर्ने मान्यता
शनिबार आवश्यक तथा विपन्न व्यक्तिलाई छालाका जुत्ता–चप्पल दान गर्ने चलन पनि कतिपय धार्मिक परम्परामा पाइन्छ। दानलाई पुण्यकर्मका रूपमा लिइन्छ र आवश्यक व्यक्तिलाई उपयोगी सामग्री प्रदान गर्नु सामाजिक सेवासँग पनि जोडिन्छ।
शनिदेवको आराधनामा कर्मलाई विशेष महत्व
धार्मिक मान्यतामा शनिदेवलाई केवल पूजा वा व्रतबाट मात्र प्रसन्न पार्नेभन्दा पनि असल कर्म, मेहनत, अनुशासन, इमानदारी र धर्मको पालनालाई महत्वपूर्ण मानिएको पाइन्छ। अरूलाई अन्याय नगर्ने, कमजोर तथा असहायलाई सहयोग गर्ने, आफ्नो जिम्मेवारी पूरा गर्ने र मेहनतपूर्वक जीवन बिताउने कुरालाई शनिदेवसँग सम्बन्धित आस्थामा विशेष महत्व दिइन्छ।
शनिबार व्रत बस्ने व्यक्तिले आफ्नो क्षमता र स्वास्थ्यअनुसार धार्मिक विधि अपनाउने गर्छन्। तेल, कालो तिल, कपडा तथा अन्य सामग्री दान गर्ने, पीपल र शमीको पूजा गर्ने, हनुमानको आराधना गर्ने तथा शनिदेवप्रति श्रद्धा व्यक्त गर्ने चलन विभिन्न क्षेत्रमा देखिन्छ।
यस्ता पूजा, व्रत, दान तथा धार्मिक उपायहरू धार्मिक आस्था र परम्परामा आधारित मान्यता हुन्। यसको फल प्राप्त हुने कुरा वैज्ञानिक रूपमा प्रमाणित भएको दाबीका रूपमा नभई धार्मिक विश्वासका रूपमा बुझ्नुपर्छ।
🙏 शनिदेवको कृपा सबैमा रहोस्।
सबैको जीवनमा सुख, शान्ति, समृद्धि र सकारात्मक ऊर्जा प्राप्त होस्।
