काठमाडौँ । काठमाडौँको ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक क्षेत्र असनमा नेवारी परम्पराअनुसार ९६ जना कुमारको पूजा गरिएको छ । अन्नपूर्ण तः कें पुचःको आयोजनामा शनिबार विशेष धार्मिक तथा सांस्कृतिक विधिअनुसार कुमार पूजा गरिएको हो ।
नेवारी समुदायमा बालकलाई कुमारका रूपमा सम्मान गर्दै गरिने यस प्रकारको पूजालाई धार्मिक तथा सांस्कृतिक रूपमा महत्वपूर्ण मानिन्छ । विशेषगरी साना बालकलाई देवस्वरूप मानेर पूजा गर्ने परम्पराले नेवार समुदायको मौलिक संस्कार, संस्कृति र धार्मिक आस्थालाई प्रतिबिम्बित गर्दछ ।
अन्नपूर्ण तः कें पुचःकी अध्यक्ष रामलक्ष्मी महर्जनका अनुसार पाँच वर्षसम्मका बालकलाई कुमारका रूपमा पूजा गर्ने परम्परा रहेको छ । संस्थाले हरेक वर्ष भदौ महिनामा कुमार पूजा आयोजना गर्दै आएको उहाँले जानकारी दिनुभयो ।
उहाँका अनुसार यस वर्ष पनि देशमा सुख, शान्ति र समृद्धि कायम होस् तथा सबै गणेशले मिलेर देशको रक्षा गरून् भन्ने कामनासहित कुमार पूजा आयोजना गरिएको हो ।
“हरेक वर्ष भदौ महिनामा हाम्रो संस्थाबाट कुमार पूजा गर्ने गरेका छौँ । देशमा सुख–शान्ति होस्, सबै गणेशले मिलेर रक्षा गरून् भनेर कुमार पूजा गरिएको हो । यसपटक यहाँ ९६ जना कुमारको पूजा गरिएको छ,” अध्यक्ष महर्जनले भन्नुभयो ।
बाजागाजासहित पूजा
कुमारहरुलाई नेवारी परम्पराअनुसार बाजागाजासहित विशेष विधि पूरा गरी पूजा गरिएको थियो । पूजाका क्रममा बालकहरुलाई धार्मिक तथा सांस्कृतिक विधिअनुसार सम्मान गरिएको थियो ।
पूजामा सहभागी कुमारहरुलाई टीका तथा फूलपाती लगाइदिनुका साथै परम्परागत रूपमा टोपीसमेत लगाइएको थियो । बालकहरुलाई प्रसादका रूपमा विभिन्न मिष्ठान्न परिकार, चकलेट, बिस्कुटलगायतका सामग्री वितरण गरिएको थियो ।
पूजाका क्रममा बालकहरुलाई देवस्वरूप मानेर सम्मान गरिँदा असन क्षेत्रमा धार्मिक तथा सांस्कृतिक वातावरण बनेको थियो । स्थानीय तथा आगन्तुकहरूको समेत कार्यक्रममा उल्लेख्य सहभागिता रहेको थियो ।
नेवारी संस्कृति संरक्षणमा योगदान
कुमार पूजा नेवार समुदायको मौलिक धार्मिक तथा सांस्कृतिक परम्परामध्ये एक हो । पुस्तौँदेखि चलिआएको यस्ता परम्परालाई निरन्तरता दिन विभिन्न गुठी, पुचः तथा सामाजिक संस्थाले नियमित रूपमा धार्मिक तथा सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजना गर्दै आएका छन् ।
आधुनिक जीवनशैली र बदलिँदो सामाजिक परिवेशका कारण परम्परागत संस्कार तथा संस्कृति ओझेलमा पर्न सक्ने अवस्थामा यस्ता कार्यक्रमले नयाँ पुस्तालाई आफ्नो मौलिक संस्कृतिसँग जोड्ने कामसमेत गर्दै आएका छन् ।
विशेषगरी बालबालिकालाई सहभागी गराएर गरिने सांस्कृतिक गतिविधिले उनीहरूलाई आफ्नो समुदायको परम्परा, संस्कार र धार्मिक मान्यताबारे बुझ्ने अवसर प्रदान गर्ने गर्दछ । यस अर्थमा कुमार पूजा धार्मिक अनुष्ठानसँगै सांस्कृतिक पहिचान संरक्षणको माध्यमसमेत बनेको छ ।
पूजापछि आगन्तुकलाई नेवारी भोज
कुमार पूजा सम्पन्न भएपछि कार्यक्रममा सहभागी आगन्तुक तथा पाहुनाका लागि परम्परागत नेवारी भोजनको समेत व्यवस्था गरिएको थियो ।
नेवारी समुदायमा धार्मिक तथा सांस्कृतिक पर्व एवं पूजापछि सामूहिक रूपमा भोज खाने परम्परा रहँदै आएको छ । सोही परम्पराअनुसार कुमार पूजापछि सहभागीहरूलाई विभिन्न परिकारसहित नेवारी भोजन गराइएको थियो ।
असन क्षेत्र आफैँमा काठमाडौँ उपत्यकाको पुरानो व्यापारिक तथा सांस्कृतिक केन्द्रका रूपमा परिचित छ । यहाँ वर्षभरि विभिन्न जात्रा, पर्व, पूजा तथा सांस्कृतिक गतिविधि आयोजना हुँदै आएका छन् । यस्ता कार्यक्रमले असनको ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक पहिचानलाई थप जीवन्त बनाउँदै आएका छन् ।
अन्नपूर्ण तः कें पुचःले हरेक वर्ष भदौ महिनामा कुमार पूजा आयोजना गर्दै आएको र आगामी दिनमा पनि यस परम्परालाई निरन्तरता दिने जनाएको छ ।
धार्मिक आस्था, सांस्कृतिक पहिचान र सामाजिक एकताको भावनासँग जोडिएको कुमार पूजाले नेवारी समुदायको मौलिक संस्कृतिलाई नयाँ पुस्तासम्म हस्तान्तरण गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने आयोजकहरूको विश्वास छ ।
