काठमाडौं । रसुवाको भोटेकोशी नदीमा भदौ १० गते आएको विनाशकारी बाढीका कारण रसुवा, नुवाकोट, धादिङ र गोरखाका गरी ५५ वटा खानेपानी आयोजना प्रभावित भएका छन् । बाढीले खानेपानी आयोजनाका मुहान, पाइपलाइन, ट्यांकी, वितरण प्रणाली तथा अन्य संरचनामा क्षति पुर्याएपछि प्रभावित क्षेत्रका नागरिकको खानेपानी आपूर्ति समेत प्रभावित भएको छ ।
खानेपानी तथा ढल व्यवस्थापन विभागले तयार पारेको बाढीबाट क्षतिग्रस्त खानेपानी आयोजनाको प्रारम्भिक विवरणअनुसार चार जिल्लामा गरी करिब ६४ करोड रुपैयाँ बराबरको क्षति भएको अनुमान गरिएको छ । विभागका अनुसार बाढीबाट खानेपानी आयोजनाका संरचनामा ठूलो क्षति पुगेकाले तत्काल मर्मत तथा पुनःनिर्माण आवश्यक देखिएको छ ।
विभागका प्रमुख एवं महानिर्देशक कमलराज श्रेष्ठका अनुसार बाढीबाट सबैभन्दा बढी प्रभावित नुवाकोटमा मात्रै २२ वटा खानेपानी आयोजना क्षतिग्रस्त भएका छन् । ती आयोजनामा मात्रै करिब चार करोड ११ लाख ५० हजार रुपैयाँ बराबरको क्षति भएको प्रारम्भिक अनुमान गरिएको छ ।
बाढीका कारण नुवाकोटका विभिन्न स्थानमा सञ्चालनमा रहेका खानेपानी आयोजनाका पूर्वाधारमा क्षति पुगेको विभागले जनाएको छ । मुहान तथा पानी संकलन संरचनादेखि वितरण प्रणालीसम्म क्षति पुगेपछि कतिपय आयोजनाबाट नियमित खानेपानी वितरणमा समस्या आएको छ ।
त्यसैगरी, धादिङका २० वटा, गोरखाका पाँच वटा र रसुवाका आठ वटा खानेपानी आयोजना बाढीबाट प्रभावित भएका छन् । चार जिल्लामा गरी ५५ वटा आयोजना क्षतिग्रस्त भएपछि ती आयोजनाको पुनःस्थापना र मर्मतका लागि ठूलो स्रोत आवश्यक पर्ने देखिएको छ ।
बाढीले मुख्यतः नदी तथा खोलाको आसपास निर्माण गरिएका खानेपानी आयोजनाका संरचनामा क्षति पुर्याएको विभागले जनाएको छ । बाढीको तीव्र बहावका कारण पाइपलाइन बगाउने, मुहान तथा पानी संकलन संरचना पुरिने वा भत्किने तथा वितरण प्रणालीमा क्षति पुग्ने अवस्था देखिएको छ ।
विभागका अनुसार अहिले क्षतिग्रस्त आयोजनाको विस्तृत विवरण संकलन गर्ने कार्य जारी छ । प्रारम्भिक विवरणका आधारमा क्षतिको अनुमान गरिएको भए पनि स्थलगत निरीक्षण तथा प्राविधिक मूल्याङ्कनपछि क्षतिको वास्तविक रकम अझै बढ्न सक्ने सम्भावना छ ।
महानिर्देशक श्रेष्ठले चार जिल्लामा बाढीबाट प्रभावित खानेपानी आयोजनाको अवस्थाबारे थप विवरण संकलन भइरहेको जानकारी दिएका छन् । स्थलगत अध्ययनपछि कुन आयोजनालाई तत्काल मर्मत गर्नुपर्ने, कुन आयोजनामा पुनःनिर्माण आवश्यक पर्ने तथा कति बजेट आवश्यक पर्छ भन्ने यकिन गरिने विभागको भनाइ छ ।
भोटेकोशी नदीमा आएको बाढीले सडक, पुल, विद्युत् तथा अन्य भौतिक पूर्वाधारमा समेत व्यापक क्षति पुर्याएको अवस्थामा खानेपानीका आयोजना प्रभावित भएपछि बाढीपीडित नागरिकको दैनिक जीवन थप कठिन बनेको छ ।
विशेषगरी बाढी तथा पहिरोबाट विस्थापित भएका तथा प्रभावित बस्तीमा सुरक्षित खानेपानीको पहुँच कायम राख्नु चुनौती बनेको छ । खानेपानी आयोजना पुनः सञ्चालनमा नआएसम्म प्रभावित क्षेत्रमा वैकल्पिक माध्यमबाट खानेपानी उपलब्ध गराउनुपर्ने अवस्था देखिएको छ ।
विभागले क्षतिको विस्तृत मूल्याङ्कनपछि प्रभावित खानेपानी आयोजनाको तत्कालीन मर्मत, पुनःस्थापना तथा दीर्घकालीन पुनःनिर्माणका लागि आवश्यक योजना अघि बढाउने जनाएको छ ।
भदौ १० गते आएको बाढीले चार जिल्लाका खानेपानी पूर्वाधारमा पुर्याएको क्षतिले विपद्पछि खानेपानीजस्तो आधारभूत सेवाको पूर्वाधारलाई थप सुरक्षित र दिगो बनाउनुपर्ने आवश्यकता समेत देखाएको छ । क्षतिग्रस्त संरचनाको पुनःनिर्माणसँगै भविष्यमा यस्ता प्राकृतिक विपद्बाट खानेपानी आयोजना जोगाउन जोखिम न्यूनीकरणका उपाय अपनाउनुपर्ने देखिएको छ ।
