काठमाडौं । रसुवाको भोटेकोशी नदीमा गत १० भदौमा आएको विनाशकारी बाढीबाट झन्डै चार खर्ब रुपैयाँ बराबरको क्षति भएको प्रारम्भिक अध्ययनले देखाएको छ। गृह मन्त्रालयअन्तर्गतको राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणका अनुसार बाढीबाट विभिन्न क्षेत्र र मानवीय रूपमा गरी ३ खर्ब ८७ अर्ब ५४ करोड रुपैयाँ बराबरको क्षति भएको प्रारम्भिक अनुमान गरिएको छ।
प्राधिकरणले बिहीबार साँझ आयोजना गरेको नियमित प्रेस ब्रिफिङमा बाढीबाट भएको क्षतिको प्रारम्भिक विवरण सार्वजनिक गरेको हो। प्राधिकरणका कार्यकारी प्रमुख डा. धर्मराज उप्रेतीले बाढी प्रभावित क्षेत्रमा खोज, उद्धार तथा राहत वितरणसँगै क्षतिको विवरण सङ्कलन गर्ने कामसमेत निरन्तर भइरहेको जानकारी दिए।
उनका अनुसार बाढीबाट प्रभावित विभिन्न क्षेत्रको तत्काल पुनःस्थापना तथा पुनःउत्थानका लागि सरकारले प्राथमिकताका साथ काम अघि बढाउनुपर्ने अवस्था रहेको छ। विशेषगरी भवन तथा आवास, सार्वजनिक बस्ती, पुल, स्वास्थ्य, पोषण, शिक्षा, कृषि, पशुपालन, ऊर्जा, विद्युत् तथा दूरसञ्चार क्षेत्रलाई तत्काल पुनःस्थापना गर्नुपर्ने देखिएको छ।
प्राधिकरणले बाढीपछि प्रभावित नागरिकको उद्धार तथा राहत वितरणलाई निरन्तरता दिइरहेको जनाएको छ। बाढीबाट प्रभावित उत्तरी क्षेत्र अझै पनि चुनौतीपूर्ण अवस्थामा रहेकाले त्यहाँ फसेका नागरिकको उद्धारलाई प्राथमिकतामा राखिएको छ।
प्राधिकरणका कार्यकारी प्रमुख उप्रेतीका अनुसार बिहीबार मात्रै उत्तरी क्षेत्रबाट एक चिनियाँ नागरिकसहित ११४ जनाको सकुशल उद्धार गरी काठमाडौं ल्याउने कार्य भइरहेको थियो। उद्धार गरिएकामध्ये ११३ जना नेपाली नागरिक र एक जना चिनियाँ नागरिक रहेको उनले जानकारी दिए।
त्यस्तै, बिहीबार नै बाढी प्रभावित अन्य क्षेत्रमा फसेका थप २० जनाको समेत उद्धार गरिएको उनले बताए। उद्धार तथा राहतका लागि सरकारका विभिन्न संयन्त्रहरू परिचालन भइरहेको उनको भनाइ छ।
उप्रेतीले उद्धार कार्यलाई सकारात्मक रूपमा लिँदै प्रभावित क्षेत्रमा रहेका नागरिकलाई सुरक्षित स्थानमा ल्याउने कार्य जारी रहेको बताए।
उनले भने, “आज मात्र हाम्रो उत्तरी क्षेत्रबाट उद्धार भएर एक सय १३ जना नेपाली र एक चिनियाँ गरी एक सय १४ जना सकुशल उद्धार भएर काठमाडौं फर्किँदै हुनुहुन्छ । त्यो हाम्रो लागि सुखद समाचार हो । अन्य प्रभावित क्षेत्रमा फसेका २० जनाको पनि उद्धार भएको अवस्था छ।”
बाढीबाट भएको क्षतिको प्रारम्भिक विवरण सङ्कलनसँगै अबको चार महिनामा तत्काल गर्नुपर्ने पुनःस्थापना तथा पुनःउत्थानका कामबारे समेत अध्ययन गरिएको प्राधिकरणले जनाएको छ।
कार्यकारी प्रमुख उप्रेतीका अनुसार प्रारम्भिक पुनःस्थापनाका लागि आगामी चार महिनामा ठूलो रकम आवश्यक पर्ने अनुमान गरिएको छ। उनले प्रेस ब्रिफिङमा अर्ली रिकभरीका लागि ७ अर्ब ९५ करोड रुपैयाँ बराबर खर्च लाग्ने अनुमान गरिएको बताए।
उनले भने, “हामीले अर्ली रिकभरीमा अबको चार महिनामा के–के गर्ने र यसको लागि अध्ययन गरेका थियौँ । र त्यो स्टिमेसन चाहिँ ७ अर्ब ९५ करोड बराबरको अर्ली रिकभरी गर्न लाग्ने अनुमान गरेका छौँ।”
यद्यपि, बाढीबाट भएको कुल क्षतिको प्रारम्भिक अनुमान भने ३ खर्ब ८७ अर्ब ५४ करोड रुपैयाँ रहेको उनले जानकारी दिए। क्षतिको विवरण सङ्कलन तथा मूल्याङ्कनको काम अझै जारी रहेकाले अन्तिम क्षतिको आँकडा थपघट हुन सक्ने देखिएको छ।
बाढीले भौतिक संरचनासँगै जनजीवनमा समेत ठूलो क्षति पुर्याएको छ। सडक, पुल, विद्युत्, सञ्चार, स्वास्थ्य तथा शिक्षाका संरचनामा क्षति पुगेपछि प्रभावित क्षेत्रमा सामान्य जनजीवन सञ्चालन गर्न कठिनाइ भइरहेको छ।
प्राधिकरणका अनुसार बाढीबाट प्रभावित क्षेत्रमा तत्काल राहत, उद्धार तथा पुनःस्थापनाका साथै दीर्घकालीन पुनर्निर्माणको कामसमेत आवश्यक पर्नेछ। क्षतिको विस्तृत मूल्याङ्कनपछि कुन क्षेत्रमा कति लगानी आवश्यक पर्छ भन्ने थप स्पष्ट हुने बताइएको छ।
१ हजार २५९ शव फेला, ५ हजार ८३ अझै सम्पर्कविहीन
यसैबीच, प्राधिकरणले भोटेकोशी बाढी तथा त्यसबाट प्रभावित क्षेत्रमा हालसम्म १ हजार २५९ जनाको शव फेला परेको जनाएको छ। बाढीपछि ठूलो संख्यामा मानिसहरू सम्पर्कविहीन भएका छन्।
प्राधिकरणका अनुसार ५ हजार ८३ जना अझै सम्पर्कविहीन रहेका छन्। उनीहरूको खोजी तथा उद्धारका लागि सुरक्षा निकाय र अन्य सम्बन्धित संयन्त्र परिचालन भइरहेको छ।
बाढी प्रभावित क्षेत्रमा केही स्थानमा सडक तथा पुललगायतका भौतिक संरचना क्षतिग्रस्त भएका कारण उद्धार टोलीलाई समेत प्रभावित क्षेत्रसम्म पुग्न कठिनाइ भइरहेको छ। कतिपय क्षेत्रमा हेलिकोप्टरमार्फत उद्धार गर्नुपर्ने अवस्था रहेको छ भने सम्भव भएका स्थानमा स्थलमार्गबाट समेत उद्धार कार्य अघि बढाइएको छ।
प्राधिकरणले बाढी प्रभावित नागरिकको खोज, उद्धार, राहत र पुनःस्थापनालाई एकीकृत रूपमा अघि बढाइरहेको जनाएको छ। तत्काल उद्धार र राहतसँगै प्रभावित क्षेत्रको पूर्वाधार पुनःस्थापना तथा पुनर्निर्माणलाई समेत प्राथमिकतामा राखिएको छ।
बाढीबाट भएको क्षति र बेपत्ताको संख्या ठूलो रहेकाले आगामी दिनमा खोज तथा उद्धार कार्यलाई थप प्रभावकारी बनाउनुपर्ने देखिएको छ। सरकारले क्षतिको विस्तृत मूल्याङ्कन, प्रभावित नागरिकको व्यवस्थापन र पुनःस्थापनाका लागि आवश्यक स्रोत परिचालन गर्ने तयारी गरिरहेको जनाएको छ।
भोटेकोशी बाढीबाट भएको क्षतिको प्रारम्भिक तथ्याङ्कले विपद्पछिको पुनःस्थापना र पुनर्निर्माण निकै ठूलो चुनौती हुने देखाएको छ। तत्काल उद्धार र राहतपछि प्रभावित नागरिकको सुरक्षित पुनःस्थापना, क्षतिग्रस्त पूर्वाधारको पुनर्निर्माण र प्रभावित क्षेत्रको जनजीवन सामान्य अवस्थामा फर्काउने काम सरकारका लागि प्रमुख चुनौती बनेको छ।
