काठमाडौं । रसुवास्थित भोटेकोशी नदीमा आएको विनाशकारी बाढीका कारण हालसम्म ९३९ जनाको मृत्यु भएको पुष्टि भएको छ । राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले भदौ १५ गते साँझ ६ बजेसम्मको क्षति, खोज तथा उद्धार र राहतसम्बन्धी पछिल्लो विवरण सार्वजनिक गर्दै बाढीमा परी मृत्यु भएका ९३९ जनाको शव फेला परेको जनाएको हो ।
प्राधिकरणका अनुसार बाढीबाट प्रभावित विभिन्न जिल्लामध्ये चितवनमा सबैभन्दा बढी २७९ जनाको मृत्यु भएको छ । त्यसैगरी नवलपरासी पूर्वमा २१६, नवलपरासी पश्चिममा १६८, नुवाकोटमा ९५, गोरखामा ६५, धादिङमा ५५, तनहुँमा ३८ र रसुवामा २३ जनाको शव फेला परेको छ ।
फेला परेका सबै शव पूर्ण अवस्थामा नरहेको प्राधिकरणले जनाएको छ । बाढीको अत्यधिक बहाव र त्यसले पुर्याएको विनाशका कारण केही स्थानमा फेला परेका अवशेष तथा मानव अङ्गलाई समेत मृतकको विवरणमा समेटिएको छ । शव पहिचान तथा व्यवस्थापनको काम सम्बन्धित निकायको समन्वयमा भइरहेको छ ।
बाढीमा परी अझै ठूलो संख्यामा मानिस सम्पर्कविहीन रहेका छन् । प्राधिकरणका अनुसार ३ हजार ९२५ जना सम्पर्कविहीन रहेका छन् । सम्पर्कविहीन हुनेमा सर्वसाधारणसँगै सुरक्षाकर्मी, भन्सार तथा अध्यागमनका कर्मचारी, जलविद्युत् आयोजनामा कार्यरत कामदार र विदेशी नागरिकसमेत रहेका छन् ।
सम्पर्कविहीनमध्ये ८३ जना सुरक्षाकर्मी रहेका छन् । यसमा नेपाल प्रहरी, नेपाली सेना र सशस्त्र प्रहरी बलका सुरक्षाकर्मीहरू रहेका छन् । त्यसैगरी जलविद्युत् आयोजनामा कार्यरत ६३९ जना कामदार, ५९२ जना विदेशी नागरिक तथा अन्य सर्वसाधारण पनि सम्पर्कविहीन रहेको प्राधिकरणले जनाएको छ ।
बाढीका कारण घाइते भएका नागरिकको उपचारसमेत विभिन्न अस्पतालमा भइरहेको छ । प्राधिकरणका अनुसार हालसम्म २७९ जना घाइते भएका छन् । तीमध्ये १६८ जना विभिन्न अस्पतालबाट उपचारपछि डिस्चार्ज भइसकेका छन् । बाँकी घाइतेको अवस्था र उपचारसम्बन्धी विवरण सम्बन्धित अस्पताल तथा प्राधिकरणबाट अद्यावधिक भइरहेको छ ।
घाइतेहरूको विस्तृत विवरण राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणको वेबसाइट तथा सामाजिक सञ्जालमार्फत सार्वजनिक गरिएको छ । यसबाट घाइतेका आफन्तलाई उपचाररत व्यक्तिको अवस्था पत्ता लगाउन तथा आवश्यक जानकारी लिन सहज हुने प्राधिकरणको अपेक्षा छ ।
विपद्को समयमा स्वास्थ्य सेवामा नेपाली सेनाले पनि महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेको छ । नेपाली सेनाका अनुसार हालसम्म मात्रै २ हजार ७०० जनाको स्वास्थ्य उपचार गरिएको छ । बाढी प्रभावित तथा उद्धार गरिएका नागरिकलाई आवश्यक स्वास्थ्य सेवा उपलब्ध गराउन विभिन्न स्थानमा स्वास्थ्य टोली परिचालन गरिएको छ ।
बाढीपछि बेपत्ता तथा प्रभावित नागरिकको खोजी र उद्धारलाई तीव्रता दिन सरकारले ठूलो संख्यामा सुरक्षाकर्मी परिचालन गरेको छ । प्राधिकरणका अनुसार खोज तथा उद्धारका लागि हालसम्म २१ हजार ८ जना सुरक्षाकर्मी परिचालन भएका छन् ।
परिचालित सुरक्षाकर्मीमध्ये नेपाली सेनाका ८ हजार ८९६, नेपाल प्रहरीका ७ हजार ९०९ तथा सशस्त्र प्रहरी बलका ४ हजार २०३ जना रहेका छन् । सुरक्षाकर्मीहरूले जोखिमपूर्ण क्षेत्र, नदी किनार, बाढीले क्षति पुर्याएका बस्ती तथा जलविद्युत् आयोजनालगायतका स्थानमा खोजी तथा उद्धार कार्य जारी राखेका छन् ।
प्राधिकरणका अनुसार हालसम्म ११ हजार ३७९ जनाको सफल उद्धार गरिएको छ । सडक तथा सञ्चार सम्पर्क विच्छेद भएका दुर्गम क्षेत्रबाट समेत सुरक्षाकर्मी तथा उद्धार टोलीले विभिन्न माध्यमको प्रयोग गरी प्रभावित नागरिकलाई सुरक्षित स्थानमा ल्याउने काम गरिरहेका छन् ।
उद्धार कार्यमा नेपाली सेनाका हेलिकप्टरको समेत व्यापक प्रयोग गरिएको छ । सेनाको हेलिकप्टरबाट हालसम्म २५३ जना विदेशी नागरिक र ३ हजार ४०४ जना नेपाली नागरिकको उद्धार गरिएको प्राधिकरणले जनाएको छ ।
नेपाली सेनाले उद्धार तथा राहतका लागि आज मात्रै ८८ पटक हेलिकप्टर उडान गरेको छ । निजी क्षेत्रका हेलिकप्टर तथा अन्य हवाई साधनबाट पनि उद्धार तथा राहतका लागि २९ वटा उडान गरिएको जनाइएको छ । यसबाट सडकमार्गबाट पुग्न कठिन भएका प्रभावित क्षेत्रमा उद्धार तथा राहत सामग्री पुर्याउन सहयोग पुगेको छ ।
बाढीबाट ठूलो जनधनको क्षति भएका कारण शव पहिचान तथा व्यवस्थापनसमेत चुनौतीपूर्ण बनेको छ । पहिचान खुल्न नसकेका शवहरू विभिन्न अस्पतालमा सुरक्षित राखिएको छ । प्राधिकरणका अनुसार हालसम्म पहिचान खुल्न नसकेका शवहरू २१ वटा अस्पतालमा राखिएका छन् ।
सम्बन्धित निकायले शवको पहिचानका लागि आफन्त तथा परिवारका सदस्यबाट प्राप्त विवरण संकलन गर्ने, आवश्यक प्रक्रिया पूरा गर्ने तथा पहिचान खुलेपछि सम्बन्धित परिवारलाई बुझाउने काम गरिरहेको जनाएको छ । पहिचान हुन नसकेका शवको व्यवस्थापनका लागि पनि सम्बन्धित निकायबीच समन्वय भइरहेको छ ।
भोटेकोशी बाढीपछि प्रभावित जिल्लाहरूमा खोज तथा उद्धारसँगै राहत वितरण र स्वास्थ्य उपचारलाई प्राथमिकता दिइएको छ । बाढीले सडक, पुल, विद्युत् आयोजना, सञ्चार संरचना तथा निजी आवासमा ठूलो क्षति पुर्याएका कारण प्रभावित नागरिकको पुनःस्थापना चुनौतीपूर्ण देखिएको छ ।
अझै हजारौँ मानिस सम्पर्कविहीन रहेको अवस्थामा खोज तथा उद्धार अभियानलाई थप प्रभावकारी बनाउन सुरक्षा निकाय तथा सम्बन्धित सरकारी संयन्त्र परिचालन भइरहेका छन् । जोखिमपूर्ण क्षेत्रमा खोजी कार्य जारी रहेकाले मृतक तथा सम्पर्कविहीनको संख्या थप अद्यावधिक हुन सक्ने प्राधिकरणले जनाएको छ ।
प्राधिकरणले बाढी प्रभावित नागरिक तथा उनीहरूका आफन्तलाई आधिकारिक निकायबाट प्राप्त सूचनालाई आधार बनाउन आग्रह गरेको छ । खोज तथा उद्धार, घाइतेको उपचार, शव पहिचान तथा राहत व्यवस्थापनका कामलाई एकीकृत रूपमा अघि बढाइएको जनाएको छ ।
भोटेकोशी बाढीबाट भएको मानवीय क्षतिको पछिल्लो तथ्याङ्कले विपद्को भयावह अवस्था देखाएको छ । मृतकको संख्या ९३९ पुगेको र ३ हजार ९२५ जना अझै सम्पर्कविहीन रहेकाले खोज तथा उद्धार अभियानलाई थप तीव्र बनाउनुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ । सरकारले प्रभावित नागरिकको उद्धारसँगै राहत, उपचार, शव व्यवस्थापन र पुनःस्थापनाका कामलाई प्राथमिकतामा राखेर अघि बढाइरहेको जनाएको छ ।
