काठमाडौं । भोटेकोशी क्षेत्रमा आएको विनाशकारी बाढीपछि प्रभावित जलविद्युत् आयोजनाका सुरुङभित्र फसेका व्यक्तिको उद्धारका लागि नेपालले भारत र चीनबाट विशेष प्राविधिक सहयोग परिचालन गरेको छ। अत्यन्त जोखिमपूर्ण अवस्थामा सुरुङभित्र उद्धार कार्यलाई तीव्र बनाइएको छ।
बाढीका कारण रसुवा, नुवाकोट, धादिङ, चितवनलगायतका जिल्लामा ठूलो जनधनको क्षति भएको छ। सडक, पुल, जलविद्युत् आयोजना तथा अन्य भौतिक संरचनामा व्यापक क्षति पुगेपछि उद्धार तथा खोजी कार्य थप चुनौतीपूर्ण बनेको छ।
नेपाल सरकारले सुरुङ उद्धारका लागि भारत र चीनसँग विशेष प्राविधिक सहयोग मागेको हो। भारतबाट सुरुङ उद्धारसम्बन्धी प्राविधिक अध्ययन तथा सहयोगका लागि ११ सदस्यीय विशेषज्ञ टोली परिचालन गरिएको छ भने चीनबाट पनि सुरुङ उद्धारमा विशेषज्ञता हासिल गरेका प्राविधिकहरू नेपाल आएका छन्।
रसुवास्थित बाढी प्रभावित जलविद्युत् आयोजनाका सुरुङमा फसेका व्यक्तिसम्म पुग्नु अहिले उद्धार टोलीका लागि सबैभन्दा कठिन चुनौतीमध्ये एक बनेको छ। सुरुङ क्षेत्रमा बाढीको पानी, हिलो, ढुंगा तथा अन्य भग्नावशेष थुप्रिएका छन्। कतिपय स्थानमा सुरुङको प्रवेशमार्गसमेत क्षतिग्रस्त भएकाले उद्धार टोलीले निकै सावधानी अपनाउनुपरेको छ।
चीनबाट आएको छ सदस्यीय प्राविधिक टोलीले प्रभावित क्षेत्रमा पुगेर नेपाली प्राविधिक तथा नेपाली सेनाको टोलीसँग समन्वय गरी उद्धार कार्यमा सहयोग गरिरहेको छ। सुरुङको संरचनागत अवस्था अध्ययन गरेर मात्रै उद्धार टोलीलाई भित्र प्रवेश गराउने तथा आवश्यक उपकरण प्रयोग गर्ने तयारी गरिएको छ।
यसअघि नेपाली सेनाले बाढी प्रभावित जलविद्युत् सुरुङबाट ठूलो संख्यामा मानिसको उद्धार गरिसकेको छ। एक उद्धार अभियानमा ४३ जना विदेशी नागरिकसहित २०८ जनालाई सुरक्षित स्थानमा निकालिएको थियो। उद्धार गरिएका विदेशी नागरिकमध्ये ३८ जना चिनियाँ र पाँच जना भारतीय नागरिक रहेको विवरण सार्वजनिक भएको छ।
सुरुङ उद्धार आफैंमा अत्यन्त जटिल र जोखिमपूर्ण कार्य हो। सुरुङको कुन भाग सुरक्षित छ, कहाँसम्म बाढीको पानी पुगेको छ, भग्नावशेषले कुन स्थान अवरुद्ध गरेको छ र भित्र अझै मानिस जीवित छन् कि छैनन् भन्ने पत्ता लगाउन विशेष प्रविधि आवश्यक पर्छ।
यसका लागि नेपालले मानिस जीवित रहेको सम्भावित स्थान पहिचान गर्ने विशेष प्रविधि तथा उपकरणको सहयोगसमेत मागेको छ। भग्नावशेषमुनि वा क्षतिग्रस्त संरचनाभित्र फसेका व्यक्तिको अवस्था पत्ता लगाउन यस्ता उपकरण महत्वपूर्ण मानिन्छन्।
बाढीपछि हराइरहेका मानिसको संख्या ठूलो रहेकाले खोजी तथा उद्धार अभियानलाई अझ व्यापक बनाइएको छ। पछिल्लो विवरणअनुसार नेपालमा मृतकको संख्या ६६९ पुगेको र करिब ३ हजार मानिस अझै सम्पर्कविहीन रहेको अन्तर्राष्ट्रिय समाचार संस्था रोयटर्सले जनाएको छ। यद्यपि खोजी, उद्धार, शव पहिचान तथा तथ्यांक प्रमाणीकरणको काम जारी रहेकाले यो संख्या परिवर्तन हुन सक्ने अधिकारीहरूले बताएका छन्।
यस विपद्मा नेपालले छिमेकी भारत र चीनसहित अन्तर्राष्ट्रिय समुदायबाट प्राविधिक सहयोग प्राप्त गरिरहेको छ। तर उद्धार अभियानको नेतृत्व नेपाली सरकार र नेपाली सुरक्षा निकायले नै गरिरहेका छन्। आवश्यकताअनुसार विशेष दक्षता, प्रविधि र उपकरण भएका विदेशी टोलीको सहयोग लिइएको हो।
विशेषगरी सुरुङभित्र फसेका मानिससम्म पुग्ने अभियान अहिले सबैभन्दा संवेदनशील चरणमा पुगेको छ। उद्धार टोलीले जोखिमपूर्ण स्थानमा काम गरिरहेकाले प्रत्येक चरणमा प्राविधिक परीक्षण र सुरक्षा मूल्यांकन गरिरहेको छ।
बाढीले पुर्याएको क्षतिको आकार ठूलो भएकाले उद्धारसँगै बेपत्ता व्यक्तिको खोजी, शवको पहिचान, घाइतेको उपचार, विस्थापितको व्यवस्थापन र क्षतिग्रस्त पूर्वाधार पुनःस्थापनाको कामसमेत एकसाथ अघि बढाइएको छ।
सुरुङभित्र फसेका व्यक्तिका परिवार भने उद्धार टोलीले सुरक्षित रूपमा आफ्ना आफन्तसम्म पुग्ने आशामा छन्। कठिन भौगोलिक अवस्था, जोखिमपूर्ण सुरुङ र क्षतिग्रस्त संरचनाका बाबजुद उद्धारकर्मीहरूले सम्भावित जीवित व्यक्तिको खोजीलाई प्राथमिकतामा राखेका छन्।
नेपाल, भारत र चीनका प्राविधिक जनशक्तिबीच भइरहेको समन्वयले कठिन सुरुङ उद्धार अभियानलाई थप प्रभावकारी बनाउने अपेक्षा गरिएको छ। अत्याधुनिक उपकरण, प्राविधिक ज्ञान र स्थानीय अनुभवको संयोजनबाट फसेका व्यक्तिसम्म पुग्ने प्रयास जारी छ।
सरकारले उद्धार तथा खोजी कार्यबाट प्राप्त तथ्यांक क्रमशः प्रमाणीकरण भइरहेकाले अपुष्ट सूचना सार्वजनिक नगर्न र आधिकारिक स्रोतबाट प्राप्त विवरणलाई मात्र आधार बनाउन आग्रह गरेको छ।
सुरुङभित्र फसेका प्रत्येक सम्भावित जीवित व्यक्तिलाई सुरक्षित रूपमा बाहिर निकाल्ने लक्ष्यसहित उद्धार अभियान निरन्तर अघि बढिरहेको छ।
