काठमाडौं। नेपाली कांग्रेसको संस्थापनइतर पक्षले आयोजना गरेको तीनदिने राष्ट्रिय भेला सम्पन्न भएसँगै पार्टीभित्रको आन्तरिक शक्ति संघर्ष, नेतृत्वको भावी समीकरण र धर्मसम्बन्धी एजेन्डालाई लिएर नयाँ बहस सुरु भएको छ। भेलाको समापनसँगै नेतृत्वको भूमिकादेखि निर्णयको शब्द चयनसम्मका विषय सार्वजनिक रूपमा विवादको केन्द्रमा पुगेका छन्।
भेलाको सबैभन्दा चर्चित पक्ष भनेको उद्घाटन सत्रमा उपस्थित भएका कांग्रेस नेता पूर्णबहादुर खड्का र डा. शेखर कोइराला समापन समारोहमा अनुपस्थित हुनु हो। दुवै शीर्ष नेता समापन कार्यक्रममा नदेखिएपछि कांग्रेसभित्र यसको राजनीतिक अर्थ खोज्ने क्रम तीव्र बनेको छ।
शशांकलाई अगाडि ल्याउने निर्णयपछि बढ्यो चर्चा
पूर्वमहामन्त्री डा. शशांक कोइरालाको संयोजकत्वमा सम्पन्न भेलाले आगामी १५औँ महाधिवेशनसम्म पार्टीका नियमित गतिविधि सभापति शेरबहादुर देउवाको निर्देशनमा शशांक कोइरालाले समन्वय गर्ने निर्णय गरेको छ।
यही निर्णयलाई लिएर कांग्रेसभित्र विभिन्न व्याख्या सुरु भएको छ। कतिपय नेताहरूले यसलाई संस्थापनइतर पक्षको नेतृत्व शशांकको हातमा केन्द्रित गर्ने तयारीका रूपमा हेरेका छन्। यही कारण शेखर र खड्का समापन कार्यक्रममा अनुपस्थित भएको हुन सक्ने चर्चा पनि पार्टीभित्र भइरहेको छ।
यद्यपि शशांक कोइरालाले भने शेखरले सुरुदेखि नै उद्घाटन सत्रमा मात्रै सहभागी हुने जानकारी दिएको बताएका छन्। शेखर र खड्कानिकट अन्य नेता तथा कार्यकर्ता भने समापन समारोहमा सहभागी भएका थिए।
उद्घाटनमा एउटै मञ्च, समापनमा खाली कुर्सी
भेलाको उद्घाटन समारोहमा शेरबहादुर देउवाको दायाँबायाँ डा. शेखर कोइराला र डा. शशांक कोइरालालाई राखिएको थियो। त्यसबेला पार्टीभित्र एकताको सन्देश दिने प्रयास देखिएको थियो। तर समापन समारोहमा शेखर र खड्काको अनुपस्थितिले त्यो सन्देश कमजोर बनेको विश्लेषण भइरहेको छ।
मञ्चमै भिडे निधि र महत
भेलाको समापनतिर अर्को नाटकीय दृश्य देखियो। निर्णयको मस्यौदा प्रस्तुत गर्ने क्रममा कांग्रेस नेता विमलेन्द्र निधि र डा. प्रकाशशरण महतबीच सार्वजनिक रूपमा भनाभन भयो।
हलबाट आएका सुझाव समेटेर तयार पारिएको निर्णय सुनाउने क्रममा १४औँ महाधिवेशनबाट निर्वाचित सभापति शेरबहादुर देउवाको नेतृत्वमा १५औँ महाधिवेशन सम्पन्न गर्ने प्रस्ताव प्रस्तुत भएपछि उपस्थित प्रतिनिधिहरूले ताली बजाएर अनुमोदन गरेका थिए।
त्यसपछि निर्णयको मस्यौदामा ‘कार्यसमिति’ शब्द राख्ने विषयमा महतले आपत्ति जनाउँदै संशोधन गर्न आग्रह गरे। त्यसपछि निधि पनि मञ्चमा पुगेका थिए र केहीबेर दुवै नेताबीच चर्काचर्की भयो।
स्थिति तनावपूर्ण बनेपछि निधिले महतलाई मञ्चबाट हट्न आग्रह गरेका थिए। केहीबेर माइकसमेत बन्द गरिएको थियो, जसले प्रत्यक्ष प्रसारण हेरिरहेका दर्शकबीच पनि ठूलो चर्चा पायो।
धर्मको शब्दमा देखियो गहिरो मतभेद
निधि र महतबीचको मतभेद केवल शब्द चयनमा सीमित थिएन। धर्मसम्बन्धी प्रस्तावको भाषालाई लिएर पनि दुवै नेताबीच फरक धारणा देखिएको बताइएको छ।
महतले निर्णयमा “सनातनदेखि मानिँदै आएका धर्महरू मान्न सबैलाई स्वतन्त्र हुने” भन्ने वाक्य समावेश गर्नुपर्ने अडान राखेका थिए। तर निधिले त्यसको सट्टा संविधानअनुकूल “धार्मिक स्वतन्त्रता” भन्ने शब्दावली मात्रै राख्नुपर्ने पक्षमा उभिएका थिए।
प्रत्यक्ष प्रसारण भइरहेका बेला यही विषयमा दुवै नेताबीच कागज तानातानसमेत भएको दृश्य बाहिरिएपछि त्यसले थप चर्चा पाएको थियो।
पछि महतले घटनालाई ठूलो विवादका रूपमा नलिन आग्रह गर्दै अन्ततः सहमतिमै निर्णय सर्वसम्मत रूपमा पारित भएको बताएका छन्।
देउवाको ‘म हिन्दु हुँ’ अभिव्यक्तिले फेरि सुरु गर्यो बहस
समापन समारोहमा सभापति शेरबहादुर देउवाले दिएको धर्मसम्बन्धी अभिव्यक्तिले पनि नयाँ राजनीतिक बहस जन्माएको छ।
देउवाले स्पष्ट रूपमा भने—
“म हिन्दु हुँ, हिन्दु हुँ, हिन्दु हुँ। म पशुपतिनाथ जान्छु। पूजा गर्छु।”
उनले आफू हिन्दू धर्ममा आस्था राख्ने भए पनि बौद्ध धर्मलाई समान रूपमा सम्मान गर्ने बताएका छन्। बौद्ध धर्मलाई संसारले स्वीकार गरेको र वैज्ञानिक दृष्टिकोणबाट समेत महत्त्वपूर्ण मानिएको उनको भनाइ थियो।
देउवाले नेपालमा प्रकृतिलाई आधार मानेर धर्म मान्ने समुदायहरूको पनि सम्मान गर्नुपर्नेमा जोड दिए। उनले विशेष गरी राई र लिम्बू समुदायको धार्मिक तथा सांस्कृतिक आस्थाको सम्मान गर्नुपर्ने उल्लेख गरे।
साथै नेपाल कस्तो हुने भन्ने अन्तिम निर्णय नेपाली जनताले गर्ने विषय भएको उनले बताए।
कांग्रेसको एजेन्डामा धर्मको औपचारिक प्रवेश?
भेलाले पारित गरेका निर्णय र देउवाको अभिव्यक्तिलाई धेरैले कांग्रेसभित्र धर्मसम्बन्धी बहसलाई नयाँ चरणमा प्रवेश गराउने संकेतका रूपमा व्याख्या गरेका छन्।
एकातिर नेतृत्वको भावी समीकरणलाई लिएर संस्थापनइतर पक्षभित्र नयाँ ध्रुवीकरणको चर्चा छ भने अर्कोतर्फ हिन्दू धर्म, धार्मिक स्वतन्त्रता र सनातन परम्पराबारे प्रयोग गरिएका शब्दहरूले कांग्रेसको आगामी राजनीतिक एजेन्डामा धर्मको भूमिका बढ्ने संकेत दिएको विश्लेषण भइरहेको छ।
तीनदिने भेला औपचारिक रूपमा सर्वसम्मत निर्णयसहित सम्पन्न भए पनि समापनसम्म आइपुग्दा शीर्ष नेताको अनुपस्थिति, मञ्चमै देखिएको भनाभन र धर्मसम्बन्धी मतभेदले कांग्रेसभित्रको आन्तरिक शक्ति संघर्ष अझै सतहमै रहेको सन्देश दिएको देखिन्छ।
