काठमाडौं । चालु वर्ष २०८३ को वैशाख १ गतेदेखि साउन २३ गतेसम्म देशभर ४ हजार ४०८ वटा विपद्का घटना भएका छन्। राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले सार्वजनिक गरेको विवरणअनुसार विभिन्न प्राकृतिक तथा गैरप्राकृतिक विपद्का घटनामा परी उक्त अवधिमा २०५ जनाले ज्यान गुमाएका छन्।
प्राधिकरणको बुलेटिनअनुसार विपद्का घटनामा परी ५ जना बेपत्ता भएका छन् भने १ हजार ३२४ जना घाइते भएका छन्। विपद्का कारण देशका विभिन्न स्थानमा ठूलो जनधनको क्षति हुनुका साथै हजारौँ परिवार प्रभावित भएका छन्।
प्राधिकरणको तथ्याङ्कले चालु वर्षको वैशाखदेखि साउन २३ गतेसम्म सबैभन्दा धेरै मानवीय क्षति सर्पदंशका घटनाबाट भएको देखाएको छ। यस अवधिमा देशभर सर्पदंशका ८०१ वटा घटना भएका छन्। ती घटनामा परी ५९ जनाको मृत्यु भएको छ भने ७४९ जना घाइते भएका छन्।
सर्पदंशका घटना विशेषगरी गर्मी तथा वर्षायाममा बढ्ने भएकाले ग्रामीण तथा तराई क्षेत्रमा यसको जोखिम बढी रहने गरेको छ। प्राधिकरणको तथ्याङ्कमा पनि सर्पदंशबाट भएको मानवीय क्षति अन्य केही ठूला विपद्का घटनाभन्दा बढी देखिएको छ।
चट्याङ र लेक लाग्दा पनि ठूलो क्षति
सर्पदंशपछि चट्याङका घटनाबाट पनि उल्लेख्य मानवीय क्षति भएको छ। वैशाखदेखि साउन २३ गतेसम्म देशभर २३५ वटा चट्याङका घटना भएका छन्। ती घटनामा परी २५ जनाको मृत्यु भएको छ भने कैयौँ व्यक्ति घाइते भएका छन्।
त्यसैगरी हिमाली तथा उच्च पहाडी क्षेत्रमा हुने लेक लाग्ने घटनाका ५७ वटा घटना प्राधिकरणको विवरणमा समावेश छन्। ती घटनामा परी २३ जनाले ज्यान गुमाएका छन्।
आगलागी पनि विपद्का प्रमुख घटनामध्ये देखिएको छ। समीक्षा अवधिमा देशभर १ हजार ६० वटा आगलागीका घटना भएका छन्। ती घटनामा परी २० जनाको मृत्यु भएको प्राधिकरणले जनाएको छ।
आगलागीका घटनाले मानवीय क्षतिसँगै घर, गोठ, व्यवसाय तथा विभिन्न भौतिक संरचनामा समेत क्षति पुर्याउने गरेका छन्। पछिल्लो तथ्याङ्कमा आगलागीका कारण मात्र १ हजार १७० परिवार प्रभावित भएका छन्।
पहिरोबाट २० जनाको मृत्यु
वर्षायामसँगै पहिरोका घटनामा समेत वृद्धि भएको छ। प्राधिकरणका अनुसार उक्त अवधिमा देशभर ८१५ वटा पहिरोका घटना भएका छन्। पहिरोमा परी २० जनाले ज्यान गुमाएका छन्।
पहिरोका कारण सडक तथा यातायात अवरुद्ध हुनुका साथै घर तथा बस्तीमा क्षति पुग्ने गरेको छ। वर्षाका कारण कमजोर बनेका पहाडी तथा भिरालो भूभागमा पहिरोको जोखिम उच्च हुने भएकाले मनसुनको समयमा यस्तो जोखिम थप बढ्ने गरेको छ।
५ हजारभन्दा बढी परिवार प्रभावित
देशभर भएका विभिन्न विपद्का घटनाबाट कुल ५ हजार ४५७ परिवार प्रभावित भएका छन्। विपद्को प्रभावमा प्रत्यक्ष रूपमा परेका परिवारको संख्या विभिन्न घटनाअनुसार फरक–फरक रहेको प्राधिकरणले जनाएको छ।
हावाहुरीका घटनाबाट मात्रै १ हजार ३५८ परिवार प्रभावित भएका छन्। समीक्षा अवधिमा हावाहुरीका ४८० वटा घटना भएको तथ्याङ्कमा उल्लेख छ।
त्यस्तै आगलागीका घटनाले पनि ठूलो संख्यामा परिवारलाई प्रभावित बनाएको छ। आगलागीका कारण १ हजार १७० परिवार प्रभावित भएका छन्।
विपद्का घटनामा मानवीय क्षतिसँगै घर तथा संरचना, खाद्यान्न, पशुचौपाया, विद्युतीय तथा अन्य सम्पत्तिमा समेत क्षति हुने गरेको छ। यस्ता घटनाबाट प्रभावित परिवारलाई तत्काल उद्धार, राहत तथा पुनःस्थापनाको आवश्यकता पर्ने गरेको छ।
विपद् जोखिम न्यूनीकरणमा पूर्वतयारी आवश्यक
चालु वर्षको चार महिनाभन्दा केही बढी अवधिमा देखिएको विपद्को तथ्याङ्कले नेपालमा विभिन्न प्रकृतिका जोखिम एकैसाथ रहेको देखाएको छ। सर्पदंश, चट्याङ, पहिरो, आगलागी तथा हावाहुरीजस्ता घटनाबाट ठूलो जनसंख्या प्रभावित भइरहेको अवस्थामा स्थानीय तहदेखि समुदायस्तरसम्म पूर्वतयारीलाई प्रभावकारी बनाउनुपर्ने देखिन्छ।
विशेषगरी वर्षायाममा पहिरो, बाढी, चट्याङ र हावाहुरीको जोखिम बढ्ने भएकाले सम्भावित जोखिमयुक्त क्षेत्र पहिचान, पूर्वसूचना प्रणाली, उद्धार सामग्रीको तयारी तथा स्थानीय विपद् व्यवस्थापन संयन्त्रलाई सक्रिय राख्नुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ।
त्यस्तै सर्पदंशबाट भएको मानवीय क्षति उच्च देखिएकाले सर्पदंशको जोखिम रहेका क्षेत्रमा जनचेतना अभिवृद्धि, स्वास्थ्य संस्थामा आवश्यक उपचारको व्यवस्था तथा तत्काल उपचारमा पहुँच सुनिश्चित गर्नुपर्ने देखिन्छ।
राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले सार्वजनिक गरेको तथ्याङ्कले चालु वर्षको सुरुवाती महिनामै विपद्का हजारौँ घटना भएको देखाएको छ। अब मनसुनको बाँकी अवधिमा सम्भावित जोखिम न्यूनीकरणका लागि सम्बन्धित निकाय, स्थानीय तह र समुदायबीच समन्वय तथा पूर्वतयारीलाई थप प्रभावकारी बनाउनुपर्ने चुनौती देखिएको छ।
