काठमाडौं । पूर्वी नेपालको प्रमुख व्यापारिक नाका काँकरभिट्टाबाट हुने वैदेशिक व्यापारमा आयातको वृद्धि निरन्तर देखिएसँगै व्यापार घाटा पनि उल्लेख्य रूपमा बढेको छ। मेची भन्सार कार्यालयको तथ्याङ्कअनुसार आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा काँकरभिट्टा नाकाबाट हुने व्यापार घाटा अघिल्लो आर्थिक वर्षको तुलनामा ४० दशमलव ८५ प्रतिशतले बढेर ३६ अर्ब ३८ करोड रुपैयाँभन्दा माथि पुगेको हो।
मेची भन्सार कार्यालयका अनुसार आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को असारसम्म काँकरभिट्टा नाकाबाट २५ अर्ब ८३ करोड १० लाख ६४ हजार रुपैयाँ बराबरको व्यापार घाटा रहेको थियो। त्यसको तुलनामा आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को सोही अवधिमा व्यापार घाटा १० अर्ब ५५ करोड १९ लाख ७८ हजार रुपैयाँले बढेर ३६ अर्ब ३८ करोड ३० लाख ४२ हजार रुपैयाँ पुगेको छ।
व्यापार घाटा बढ्नुमा आयातमा भएको उल्लेख्य वृद्धि मुख्य कारण देखिएको छ। समीक्षा अवधिमा काँकरभिट्टा नाकाबाट हुने आयात २२ दशमलव ७१ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ।
आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा यस नाकाबाट ५१ अर्ब ८ करोड ६५ लाख ८ हजार रुपैयाँ बराबरका वस्तु आयात भएका थिए। आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा आयात रकम ११ अर्ब ६० करोड ९ लाख १८ हजार रुपैयाँले बढेर ६२ अर्ब ६८ करोड ७४ लाख २६ हजार रुपैयाँ पुगेको मेची भन्सार कार्यालयको तथ्याङ्कले देखाएको छ।
आयातको तुलनामा निर्यातमा भने वृद्धि निकै कम देखिएको छ। समीक्षा अवधिमा काँकरभिट्टा नाकाबाट हुने वस्तु निर्यात ४ दशमलव १५ प्रतिशतले मात्र बढेको छ।
आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को असारसम्म यस नाकाबाट २५ अर्ब २५ करोड ५४ लाख ४४ हजार रुपैयाँ बराबरका वस्तु निर्यात भएका थिए। आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा निर्यात रकम १ अर्ब ४ करोड ८९ लाख ३९ हजार रुपैयाँले बढेर २६ अर्ब ३० करोड ४३ लाख ८३ हजार रुपैयाँ पुगेको छ।
यसरी हेर्दा आयाततर्फ ११ अर्ब ६० करोड रुपैयाँभन्दा बढीको वृद्धि हुँदा निर्याततर्फ भने करिब १ अर्ब ५ करोड रुपैयाँको मात्र वृद्धि भएको छ। आयात र निर्यातबीचको यही असन्तुलनका कारण काँकरभिट्टा नाकाबाट हुने व्यापार घाटा थप विस्तार भएको देखिन्छ।
कुल वैदेशिक व्यापार पनि बढ्यो
आयात र निर्यात दुवैमा वृद्धि भएपछि काँकरभिट्टा नाकाबाट हुने कुल वैदेशिक व्यापारसमेत बढेको छ। मेची भन्सार कार्यालयका अनुसार आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा कुल वैदेशिक व्यापार १६ दशमलव ५७ प्रतिशतले बढेर ८८ अर्ब ९९ करोड १८ लाख १० हजार रुपैयाँ पुगेको छ।
आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को सोही अवधिमा काँकरभिट्टा नाकाबाट हुने कुल वैदेशिक व्यापार ७६ अर्ब ३४ करोड १९ लाख ५३ हजार रुपैयाँ रहेको थियो। एक वर्षको अवधिमा कुल व्यापारमा १२ अर्ब ६४ करोड ९८ लाख ५७ हजार रुपैयाँ बराबरको वृद्धि भएको देखिन्छ।
तर कुल व्यापारको आकार बढे पनि त्यसमा निर्यातको हिस्सा भने घटेको छ। आयातको हिस्सा बढ्दै जाँदा नेपालको पूर्वी नाकाबाट हुने व्यापार थप आयातमुखी बनेको तथ्याङ्कले देखाएको छ।
आयातको हिस्सा ७० प्रतिशतभन्दा माथि
काँकरभिट्टा नाकाबाट हुने कुल व्यापारमा आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा आयातको हिस्सा ७० दशमलव ४४ प्रतिशत पुगेको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्षमा कुल व्यापारमा आयातको हिस्सा ६६ दशमलव ९२ प्रतिशत रहेको थियो।
एक वर्षको अवधिमा आयातको हिस्सा ३ दशमलव ५२ प्रतिशत बिन्दुले बढेको छ। यसको विपरीत निर्यातको हिस्सा भने घटेको छ।
आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा कुल व्यापारमा निर्यातको हिस्सा ३३ दशमलव ०८ प्रतिशत रहेकोमा आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा घटेर २९ दशमलव ५६ प्रतिशत मा सीमित भएको छ।
यसले काँकरभिट्टा नाकाबाट हुने वैदेशिक व्यापारमा आयातको निर्भरता थप बढ्दै गएको देखाउँछ। निर्यातमा सामान्य वृद्धि भए पनि कुल व्यापारको संरचनामा आयातको हिस्सा बढ्दा व्यापार घाटा न्यूनीकरण हुन सकेको छैन।
आयात–निर्यात अनुपात पनि बढ्यो
आयात र निर्यातबीचको अन्तरसमेत थप फराकिलो भएको छ। आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा काँकरभिट्टा नाकाबाट एक रुपैयाँ बराबरको वस्तु निर्यात हुँदा दुई रुपैयाँ २ पैसा बराबरको वस्तु आयात हुने गरेको थियो।
तर आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा यो अनुपात बढेर एक रुपैयाँको निर्यात बराबर दुई रुपैयाँ ३८ पैसा आयात पुगेको छ।
अर्थात् निर्यातको तुलनामा आयातको मात्रा थप बढेको छ। यसले पूर्वी नाकाबाट हुने व्यापारमा नेपालको बाह्य व्यापार संरचना अझै आयातमा निर्भर रहेको देखाउँछ।
काँकरभिट्टा नाका नेपालको पूर्वी क्षेत्रको महत्वपूर्ण व्यापारिक नाका भएकाले यहाँबाट हुने आयात–निर्यातको अवस्थाले समग्र वैदेशिक व्यापारको प्रवृत्तिलाई समेत प्रतिबिम्बित गर्ने गर्छ। पछिल्लो तथ्याङ्कले व्यापारको कुल आकार बढे पनि निर्यातको तुलनामा आयातको वृद्धि उच्च रहेकाले व्यापार घाटा बढेको देखाएको छ।
व्यापार घाटा घटाउन निर्यातयोग्य वस्तुको उत्पादन तथा प्रतिस्पर्धात्मक क्षमता बढाउनुपर्ने देखिन्छ। त्यस्तै, स्वदेशमै उत्पादन गर्न सकिने वस्तुको आयात घटाउन सके आयातमा निर्भरता कम गर्न सहयोग पुग्न सक्छ।
काँकरभिट्टा नाकाको पछिल्लो तथ्याङ्कले भने तत्कालका लागि आयातको वृद्धि निर्यातको वृद्धिभन्दा निकै अगाडि रहेको र त्यसको प्रत्यक्ष प्रभाव व्यापार घाटामा परेको स्पष्ट देखाएको छ।
