काठमाडौं । आज शनिबार हिन्दु धर्मावलम्बीहरूका लागि विशेष महत्त्वको दिन मानिन्छ। यो दिन कर्मफलदाता भगवान् शनिदेवको आराधना, व्रत तथा पूजा–अर्चना गर्ने परम्परा रहिआएको छ। धार्मिक विश्वासअनुसार शनिदेव न्यायका देवता हुन्, जसले मानिसले गरेको कर्मअनुसार उचित फल प्रदान गर्छन्। त्यसैले शनिदेवको कृपा प्राप्त गर्न सत्य, अनुशासन, इमानदारी र परिश्रमको मार्गमा हिँड्नु अत्यन्त आवश्यक मानिन्छ।
पुराणहरूका अनुसार शनिदेव सूर्यदेवका पुत्र हुन्। उनकी आमा छाया (छायादेवी) हुन्। यमराज शनिदेवका भाइ तथा यमुना उनकी बहिनी हुन्। हिन्दु धार्मिक ग्रन्थहरूमा शनिदेवलाई न्यायका प्रतीकका रूपमा चित्रण गरिएको छ। उनी कसैप्रति पक्षपाती हुँदैनन् र हरेक व्यक्तिलाई आफ्नै कर्मअनुसार फल प्रदान गर्ने विश्वास गरिन्छ।
धार्मिक मान्यताअनुसार शनिदेवलाई प्रसन्न पार्न केवल पूजा मात्र पर्याप्त हुँदैन। असल कर्म, इमानदारी, मेहनत, अनुशासन र अरूप्रति सम्मानको भावना पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण मानिन्छ। छलकपट, अन्याय, झूट र अहंकारबाट टाढा रहने व्यक्तिमाथि शनिदेवको विशेष कृपा रहने विश्वास छ।
शनिबारको दिन शनिदेवलाई सर्स्युको तेल चढाउने तथा तेल दान गर्ने परम्परा छ। यसले शनिको अशुभ प्रभाव कम हुने र जीवनमा आउने कठिनाइहरू घट्ने धार्मिक विश्वास छ। साथै, कालो तिल दान गर्नु, कालो वस्त्र वा आवश्यक परेका व्यक्तिलाई छालाका जुत्ता–चप्पल दान गर्नु पनि शुभ मानिन्छ। यस्ता दानले पुण्य प्राप्त हुनुका साथै शनिदेवको आशीर्वाद मिल्ने जनविश्वास रहेको छ।
शनिबार पिपलको रूखको विशेष पूजा गर्ने चलन पनि छ। पिपलको बोटमा जल अर्पण गर्ने, दीप प्रज्वलन गर्ने र परिक्रमा गर्ने कार्यले सकारात्मक ऊर्जा प्राप्त हुने तथा शनिदेव प्रसन्न हुने विश्वास गरिन्छ। त्यसैगरी शमीको रूखलाई पनि शनिदेवसँग विशेष रूपमा जोडिएको मानिन्छ। प्रत्येक शनिबार शमीको पूजा गर्दा जीवनका बाधा–अवरोध कम हुने धार्मिक मान्यता छ।
हनुमानजीको पूजा पनि शनिबार विशेष फलदायी मानिन्छ। धार्मिक विश्वासअनुसार शनिदेव स्वयं हनुमान भक्तहरूप्रति सदैव अनुकूल रहने भएकाले शनिबार हनुमान मन्दिरमा सर्स्युको तेलको दीप जलाउने, सिन्दूर चढाउने तथा हनुमान चालीसाको पाठ गर्ने परम्परा छ। यसबाट भय, संकट तथा नकारात्मक प्रभावबाट मुक्ति मिल्ने विश्वास गरिन्छ।
धार्मिक आस्थाअनुसार शनिबार गरिने साना–साना सत्कर्महरूले पनि ठूलो आध्यात्मिक महत्त्व राख्छन्। गरिब, असहाय, वृद्ध तथा आवश्यक परेका व्यक्तिलाई सहयोग गर्नु, पशुपक्षीलाई खाना खुवाउनु, झूट नबोल्नु, रिस नियन्त्रण गर्नु तथा आफ्नो कर्तव्य इमानदारीपूर्वक पूरा गर्नु शनिदेवलाई प्रसन्न पार्ने उत्तम उपाय मानिन्छ।
यद्यपि यी सबै कुरा धार्मिक आस्था र परम्परामा आधारित विश्वासहरू हुन्। विभिन्न समुदाय र परम्पराअनुसार पूजा–विधि तथा मान्यतामा केही भिन्नता हुन सक्छ। श्रद्धा, सकारात्मक सोच, असल आचरण र मानव सेवाको भावनासहित शनिदेवको आराधना गर्दा जीवनमा शान्ति, आत्मबल र सकारात्मक ऊर्जा प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास रहिआएको छ।
