काठमाडौं । हिन्दु धर्मावलम्बीहरूका लागि शनिबारको दिन शनिदेवको आराधनाको विशेष दिनका रूपमा मानिन्छ। धार्मिक विश्वासअनुसार शनिदेव कर्मअनुसार न्याय गर्ने देवता हुन्। मानिसले जीवनमा गरेका असल र खराब कर्मका आधारमा फल दिने देवताका रूपमा शनिदेवको विशेष स्थान रहेको छ। त्यसैले शनिबार श्रद्धा र विधिपूर्वक पूजा–आराधना गर्दा शनिदेव प्रसन्न हुने र जीवनमा सुख, शान्ति तथा समृद्धि प्राप्त हुने जनविश्वास रहिआएको छ।
वैदिक तथा पौराणिक ग्रन्थहरूमा शनिदेवलाई न्यायका देवताका रूपमा वर्णन गरिएको छ। धार्मिक मान्यताअनुसार उनी सूर्यदेवका पुत्र हुन् भने उनकी आमा छाया हुन्। यमराज शनिदेवका भाइ तथा यमुना उनकी बहिनी हुन्। शनिदेवलाई अत्यन्त न्यायप्रिय देवताका रूपमा लिइन्छ। उनी कुनै व्यक्तिको पद, प्रतिष्ठा वा सम्पत्तिका आधारमा नभई कर्मका आधारमा फल दिने देवता मानिन्छन्।
धार्मिक विश्वासअनुसार सत्य, इमानदारी, अनुशासन र कडा परिश्रम गर्ने व्यक्तिमाथि शनिदेवको विशेष कृपा रहने विश्वास छ। अर्कोतर्फ अन्याय, छलकपट, अहंकार, असत्य तथा गलत कार्य गर्ने व्यक्तिले शनिदेवको अप्रसन्नताको सामना गर्नुपर्ने धार्मिक मान्यता छ। त्यसैले जीवनमा असल कर्म गर्दै धर्मको मार्गमा हिँड्नुलाई शनिदेवको कृपा प्राप्त गर्ने सबैभन्दा ठूलो उपाय मानिन्छ।
शनिबार शनिदेवको पूजा गर्दा केही विशेष धार्मिक विधि अपनाउने परम्परा छ। शनिदेवलाई सर्सुको तेल चढाउने वा तेल दान गर्ने चलन निकै पुरानो हो। यसले शनिदेव प्रसन्न हुने र ग्रहदोष कम हुने विश्वास गरिन्छ। साथै कालो तिल दान गर्नु पनि शुभ मानिन्छ। आर्थिक अवस्था कमजोर भएका वा आवश्यक पर्ने व्यक्तिलाई जुत्ता–चप्पल दान गर्नु पुण्यदायी कार्यका रूपमा लिइन्छ।
शनिबार पिपलको रुखको पूजा गर्ने परम्परा पनि विशेष महत्त्वपूर्ण मानिन्छ। बिहान स्नान गरी पिपलको रुखमा जल अर्पण गर्ने, दीप बाल्ने तथा परिक्रमा गर्ने चलन छ। धार्मिक विश्वासअनुसार पिपलमा विभिन्न देवी–देवताहरूको वास हुने भएकाले यसको पूजा गर्दा शनिदेवसँगै अन्य देवी–देवताहरूको पनि कृपा प्राप्त हुने जनविश्वास छ।
यसैगरी शमीको रुखलाई पनि शनिदेवसँग विशेष सम्बन्धित मानिन्छ। शनिबार शमीको पूजा गरी जल अर्पण गर्ने, दीप प्रज्वलन गर्ने तथा प्रार्थना गर्ने चलन छ। यसले जीवनका बाधा–अवरोध हट्ने र सकारात्मक ऊर्जा प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास छ।
धार्मिक ग्रन्थहरूमा शनिदेव र हनुमानजीबीचको सम्बन्धलाई पनि विशेष रूपमा उल्लेख गरिएको छ। शनिबार हनुमान मन्दिरमा गई सर्सुको तेलको दीप प्रज्वलन गर्ने, हनुमान चालीसा तथा बजरंग बाणको पाठ गर्ने परम्परा रहिआएको छ। धार्मिक विश्वासअनुसार हनुमानजीको आराधना गर्दा शनिदेवको अशुभ प्रभाव कम हुने र ग्रहजन्य पीडाबाट राहत मिल्ने जनविश्वास रहेको छ।
धार्मिक आस्थाअनुसार शनिबार गरीब, असहाय तथा वृद्धवृद्धालाई अन्न, वस्त्र, कालो तिल, तेल वा अन्य आवश्यक सामग्री दान गर्नु पनि अत्यन्त शुभ मानिन्छ। दान, सेवा र परोपकारलाई शनिदेवलाई प्रसन्न पार्ने प्रभावकारी उपायमध्ये एक मानिएको छ।
यद्यपि यी सबै अभ्यास धार्मिक आस्था, संस्कृति र परम्परामा आधारित छन्। जीवनमा सत्य, इमानदारी, अनुशासन, परिश्रम, सेवा र सदाचारलाई अपनाउनु नै शनिदेवको वास्तविक आराधना भएको धार्मिक विद्वानहरूको धारणा छ। श्रद्धा र विश्वासका साथ पूजा–आराधना गर्नुका साथै असल कर्मलाई निरन्तरता दिन सके जीवनमा सकारात्मक परिवर्तन आउने धार्मिक विश्वास रहिआएको छ।
