काठमाडौं । हिन्दु धर्ममा श्रद्धापूर्वक पूजा गरिने सन्तोषी माता लाई सन्तुष्टि, शान्ति र सुख–समृद्धिकी प्रतीक देवीका रूपमा मानिन्छ। भक्तजनहरूका अनुसार उहाँको पूजा–आराधनाले जीवनमा सन्तोष, मानसिक शान्ति र पारिवारिक सुख प्राप्त हुन्छ।
धार्मिक विश्वासअनुसार सन्तोषी माता लाई भगवान गणेश की छोरीका रूपमा लिइन्छ, यद्यपि यसबारे पुराणहरूमा स्पष्ट उल्लेख भने पाइँदैन। तथापि, लोकविश्वास र भक्तिभावले यस मान्यतालाई बलियो बनाएको छ।
सन्तोषको महत्व
मानव जीवनमा सन्तुष्टि अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिन्छ। सन्तुष्टि बिना जीवन अधुरो र अशान्त बन्न सक्छ। धार्मिक मान्यताअनुसार सन्तोषी माता को आराधनाले मानिसलाई मानसिक सन्तुलन, खुशी र सकारात्मक ऊर्जा प्रदान गर्छ।
व्रत तथा पूजाको फल
भक्तजनहरूले विश्वास गर्छन् कि सन्तोषी माताको व्रत तथा पूजा गर्दा धन–सम्पत्ति, विवाह योग तथा सन्तान सुख प्राप्त हुन्छ। आरती तथा कथा सुन्ने परम्पराले मनलाई शान्त र सन्तुष्ट बनाउने विश्वास पनि रहिआएको छ।
शुक्रबार व्रतको विशेषता
हिन्दु परम्पराअनुसार शुक्रबारको दिन विशेष रूपमा सन्तोषी माता, शुक्र देव तथा वैभवलक्ष्मी देवी को पूजा गर्ने चलन छ। विशेषगरी महिलाहरूले १६ शुक्रबारसम्म निरन्तर व्रत बस्ने परम्परा व्यापक रूपमा प्रचलित छ।
सन्तोषी माता व्रत विधि
सन्तोषी माताको व्रत बस्दा निम्न विधि अपनाइन्छ:
बिहान सूर्योदयअघि उठेर नुहाउने र घर सफा गर्ने
घरको पवित्र स्थानमा सन्तोषी माताको मूर्ति वा तस्बिर स्थापना गर्ने
पूजा सामग्री तयार गरी शुद्ध पानीको भाँडामा गुड र चना राख्ने
विधिपूर्वक पूजा गरी सन्तोषी माताको कथा सुन्ने
आरती गरी प्रसादका रूपमा गुड र चना वितरण गर्ने
अन्त्यमा जल घर वरिपरि छर्कने र तुलसीमा अर्पण गर्ने
व्रत समापन विधि
१६ शुक्रबारसम्म व्रत पूरा गरेपछि अन्तिम दिन विशेष पूजा गरी व्रत विसर्जन गरिन्छ। यस दिन ८ जना बालबालिकालाई खीर–पुरी खुवाउने, दक्षिणा दिने र केराको प्रसाद प्रदान गर्ने परम्परा छ। त्यसपछि आफूले पनि प्रसाद ग्रहण गरी व्रत सम्पन्न गरिन्छ।
धार्मिक आस्था र परम्परासँग जोडिएको सन्तोषी माता को पूजा नेपाली समाजमा अझै पनि लोकप्रिय छ। सन्तुष्टि र शान्तिको खोजीमा रहेका भक्तजनहरूका लागि यो व्रत आस्था, अनुशासन र सकारात्मक जीवनशैलीको प्रतीक बनेको छ।
