काठमाडौं । जिल्लामा पछिल्लो समय व्यावसायिक कृषितर्फ किसानको आकर्षण उल्लेख्य रूपमा बढ्दै गएको छ । सदरमुकाम नजिकै रहेको कोदार क्षेत्रलाई विशेषगरी तरकारी उत्पादनका लागि उपयुक्त भूभागका रूपमा लिइन्छ । अनुकूल हावापानी, उर्वर माटो, पर्याप्त घामपानी र बजारसम्म सहज पहुँचका कारण यहाँका किसान परम्परागत खेतीबाट नगदेबालीतर्फ उन्मुख भएका हुन् ।
स्थानीय वडाकार्यालयका अनुसार माटो र हावापानी सुहाउँदो नगदेबाली पहिचान गरी किसानलाई व्यावसायिक तरकारीखेतीतर्फ प्रेरित गर्ने नीति लिइएको छ । सीमित स्रोत–साधनको अधिकतम उपयोग गर्दै उत्पादन वृद्धि गर्ने लक्ष्यका साथ विभिन्न अनुदान तथा प्राविधिक सहयोग कार्यक्रम सञ्चालन गरिएपछि किसानको सहभागिता उल्लेख्य रूपमा बढेको हो ।
मौसमी र बेमौसमी उत्पादनमा जोड
हाल कोदार क्षेत्रका अधिकांश किसान मौसमी तथा बेमौसमी तरकारीखेतीमा संलग्न छन् । गोलभेँडा, काउली, बन्दाकोभी, सिमी, खुर्सानी, हिउँदे आलु लगायतका तरकारी उत्पादन हुँदै आएको छ । कतिपय किसानले प्लास्टिक टनेल प्रविधि अपनाएर वर्षभरि उत्पादन गर्ने अभ्याससमेत थालेका छन् । टनेल प्रविधिले बेमौसमी तरकारी उत्पादन गर्न सहज बनाएको र बजारमा उच्च मूल्य पाउन सहयोग पुगेको किसानहरूको भनाइ छ ।
तरकारी बिक्रीबाट घरखर्च धान्न मात्र होइन, बचत गर्नसमेत सहज भएको स्थानीय कृषकहरूको अनुभव छ । केही किसानले परम्परागत अन्नबाली घटाएर व्यावसायिक तरकारीखेती विस्तार गरेका छन् । यसले आयआर्जनमा प्रत्यक्ष सुधार ल्याएको बताइन्छ ।
वडाको प्रोत्साहन र लक्ष्य
वडा कार्यालयले किसानलाई प्राविधिक परामर्श, उन्नत बीउबिजन, मलखाद तथा साना कृषि उपकरणमा अनुदान सहयोग उपलब्ध गराउँदै आएको जनाएको छ । सिँचाइ व्यवस्थापन सुधार, आधुनिक प्रविधिको प्रयोग र उत्पादन वृद्धि कार्यक्रमलाई प्राथमिकतामा राखिएको छ ।
“यो क्षेत्रलाई तरकारी उत्पादनको नमूना क्षेत्रका रूपमा विकास गर्ने लक्ष्यसहित काम गरिरहेका छौँ,” वडाध्यक्ष जयबहादुर तामाङले बताए, “उत्पादन बढाउन सिँचाइ विस्तार, आधुनिक कृषि प्रविधि र बजार व्यवस्थापनमा जोड दिएका छौँ ।”
बजार पहुँचले सहजता
कोदार क्षेत्र सदरमुकाम नजिकै भएकाले उत्पादित तरकारी स्थानीय बजार तथा आसपासका सहरमा सहजै खपत हुने गरेको छ । राम्रो यातायात पहुँचका कारण किसानले समयमै बजार पुर्याएर उचित मूल्य पाउने गरेका छन् । केही किसानले सामूहिक रूपमा उत्पादन सङ्कलन गरी बिक्री गर्ने अभ्यास सुरु गरेपछि आम्दानी अझै वृद्धि भएको बताइएको छ ।
युवा र महिला लक्षित कार्यक्रम
कृषिलाई दिगो रोजगारी र आम्दानीको भरपर्दो माध्यम बनाउने उद्देश्यका साथ स्थानीय तहले युवा तथा महिला किसानलाई लक्षित तालिम कार्यक्रम सञ्चालन गरिरहेको छ । यसले वैदेशिक रोजगारीबाट फर्किएका युवालाई गाउँमै कृषि उद्यममा संलग्न हुन प्रेरित गरेको छ । महिलाहरूको सहभागिता पनि बढ्दै गएको छ, जसले पारिवारिक आयमा सकारात्मक प्रभाव पारेको छ ।
व्यावसायिक तरकारीखेतीमार्फत कोदार क्षेत्रले आत्मनिर्भरता मात्र होइन, स्थानीय अर्थतन्त्र सुदृढ बनाउने दिशामा पनि सकारात्मक संकेत देखाउन थालेको छ । कृषि आधुनिकीकरण र बजार व्यवस्थापनलाई थप सुदृढ गर्न सकेमा यो क्षेत्र जिल्लाकै नमूना कृषि केन्द्र बन्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
