काठमाडौं । हिन्दू धर्मशास्त्रअनुसार मंगलबारको दिन **भगवान गणेश**को पूजा-अर्चना, व्रत तथा ध्यान गर्दा सुख, शान्ति र समृद्धि प्राप्त हुने विश्वास रहेको छ । कुनै पनि शुभ कार्यको सुरुवातअघि गणेशको पूजा गर्ने परम्परा रहेको छ, जसले कार्य निर्विघ्न सम्पन्न हुने धार्मिक मान्यता छ ।
धार्मिक मान्यताअनुसार मंगलबार गणेशजीको प्रिय दिन भएकाले यस दिन शुद्ध मनले पूजा, व्रत र आराधना गर्दा मनोकामना पूरा हुने विश्वास गरिन्छ । पछिल्ला वर्षहरूमा मंगलबार विशेष गरी गणेश पूजा गर्ने भक्तजनहरूको संख्या बढ्दै गएको पनि देखिन्छ ।
धर्मशास्त्रमा गणेश पूजाको विधि १६ चरणमा वर्णन गरिएको छ । यसमा आह्वान, आसन, पाद्य, अर्घ, आचमन, स्नान, वस्त्र, गन्ध, पुष्प, अक्षता, धूप, दीप, नैवेद्य, ताम्बूल, दक्षिणा, आरती तथा परिक्रमा समावेश छन् । यी सबै विधि श्रद्धा, एकाग्रता र शुद्ध मनले सम्पन्न गर्नुपर्ने बताइन्छ ।
धर्मशास्त्रअनुसार मंगलबार केही कार्य बर्जित मानिन्छन् । यस दिन कुखुरा वा अन्य पन्छीको हत्या, माछा-मासु सेवन तथा मदिरा सेवन नगर्नुपर्ने मान्यता छ । यस्तो कार्यले मानसिक अशान्ति, आर्थिक समस्या वा क्रोध बढ्न सक्ने धार्मिक विश्वास रहेको छ ।
गणेशजीलाई लड्डु अत्यन्त प्रिय रहेको कथा **पद्यपुराण**मा वर्णन गरिएको छ । कथाअनुसार देवताहरूले दिव्य लड्डु दिएपछि **पार्वती**ले आफ्ना पुत्र गणेश र कुमारमध्ये जो धर्माचरणद्वारा श्रेष्ठ भई सबै तीर्थ भ्रमण गरी फर्किन्छ, उसैलाई लड्डु दिने बताउनुभएको थियो । कुमार तीर्थयात्रामा निस्किए भने गणेशले माता-पिताको परिक्रमा गरी उनीहरूको सेवा नै सबै तीर्थभन्दा महान् रहेको सन्देश दिनुभयो । त्यसपछि पार्वतीले गणेशलाई लड्डु अर्पण गर्नुभयो ।
यस कथाले माता-पिताप्रतिको भक्ति सबैभन्दा ठूलो साधना भएको सन्देश दिन्छ । त्यसैले गणेशलाई लड्डु चढाउँदा माता-पिताप्रतिको सम्मान र श्रद्धा स्मरण गर्नुपर्ने धार्मिक धारणा छ ।
‘ग’ को अर्थ बुद्धि र ‘ण’ को अर्थ ज्ञान मानिने भएकाले गणेश बुद्धि र ज्ञानका प्रतीक मानिन्छन् । उहाँलाई विघ्नहर्ता, विनायक तथा गणनायकका रूपमा पनि पूजिन्छ । जीवनका अवरोध हटाउने, सफलता दिलाउने तथा सकारात्मक सोच विकास गराउने देवताका रूपमा गणेश पूजनीय छन् ।
गणेशजीको पूजा गर्दा विभिन्न मन्त्र जप गर्ने परम्परा पनि रहेको छ । “श्री गणेशाय नमः”, “ॐ गं गणपतये नमः”, “ॐ सिद्धि विनायकाय नमः”, “ॐ वक्रतुंडाय नमो नमः” लगायत मन्त्र जप गर्दा भगवान प्रसन्न भई जीवनमा सफलता र शुभफल प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास रहेको छ ।
धार्मिक आस्था अनुसार श्रद्धा, संयम र सकारात्मक भावनासहित गरिएको गणेश पूजा मानिसको आध्यात्मिक उन्नति, मानसिक शान्ति तथा पारिवारिक सुख-समृद्धिका लागि फलदायी मानिन्छ ।
