काठमाडौं । हिन्दू धर्मशास्त्रअनुसार साताको प्रत्येक दिन कुनै न कुनै देवी–देवताको पूजा गर्ने परम्परा रहेको छ। सोही मान्यताअनुसार आइतबार विशेष रूपमा सूर्य देवको आराधना गर्ने दिनका रूपमा लिइन्छ। धार्मिक विश्वासअनुसार यस दिन श्रद्धापूर्वक सूर्य पूजा गर्दा व्यक्तिको जीवनमा सकारात्मक ऊर्जा, आत्मविश्वास तथा सामाजिक प्रतिष्ठा बढ्ने विश्वास गरिन्छ।

धर्मग्रन्थहरूमा उल्लेख भएअनुसार सूर्य देवलाई साक्षात् जीवनदाता र उर्जाको स्रोत मानिन्छ। पृथ्वीमा प्रकाश, ताप र जीवनचक्र सञ्चालनमा सूर्यको प्रमुख भूमिका रहने भएकाले हिन्दू संस्कृतिमा सूर्यको पूजा विशेष महत्वका साथ गरिँदै आएको छ। विशेषगरी आइतबारको दिन सूर्य आराधना गर्दा सम्मान, सफलता र स्वास्थ्य लाभ हुने धार्मिक धारणा रहेको छ।

सूर्य पूजा र ज्योतिषीय विश्वास

ज्योतिषशास्त्रअनुसार जन्मकुण्डलीमा सूर्य कमजोर वा दोषयुक्त भए व्यक्तिमा आत्मविश्वासको कमी, सामाजिक प्रतिष्ठामा गिरावट वा स्वास्थ्यसम्बन्धी समस्या देखिन सक्ने विश्वास छ। यस्तो अवस्थामा आइतबार सूर्य मन्त्र जप, अर्घ्य अर्पण तथा व्रत बस्ने परम्परा रहेको छ। यसले सूर्यदोष कम भई जीवनमा सकारात्मक परिवर्तन आउने धार्मिक मान्यता छ।

पूजा विधि र परम्परा

आइतबार बिहान सबेरै उठेर स्नान गरी स्वच्छ वस्त्र धारण गर्नु सूर्य पूजाको पहिलो चरण मानिन्छ। त्यसपछि घरको आँगन, छत वा मन्दिरमा गई उदाउँदो सूर्यलाई जल चढाउने चलन छ। तामाको लोटा वा कलशमा जल राखी सूर्यतर्फ फर्केर अर्घ्य दिनु शुभ मानिन्छ।

पूजाका क्रममा रातो फूल, रातो चन्दन, गुडहलको फूल, अक्षता (चामल) तथा गुड वा गुडबाट बनेका मिठाइ चढाउने परम्परा छ। रातो रंग सूर्यको प्रतीक मानिएकाले यस्ता सामग्री चढाउँदा पूजा फलदायी हुने विश्वास गरिन्छ।

सामाजिक र सांस्कृतिक महत्व

धार्मिक पक्षसँगै सूर्य पूजाले सामाजिक र सांस्कृतिक महत्व पनि बोकेको छ। नियमित पूजा, ध्यान र मन्त्र जपले मानसिक शान्ति, अनुशासन तथा सकारात्मक सोच विकास हुने विश्वास गरिन्छ। ग्रामीण तथा शहरी दुवै क्षेत्रमा आइतबार सूर्यलाई जल अर्पण गर्ने परम्परा अझै कायम छ।

स्वास्थ्यसँग जोडिएको विश्वास

केही धार्मिक तथा सांस्कृतिक मान्यतामा बिहानको घाम स्वास्थ्यका लागि लाभदायक मानिन्छ। बिहानको हल्का घामले शरीरमा भिटामिन ‘डी’ प्राप्त हुने, मानसिक स्फूर्ति बढ्ने र दिनभर सक्रिय रहन मद्दत पुग्ने विश्वास पनि समाजमा प्रचलित छ।

यसरी आइतबार सूर्य देवको पूजा धार्मिक आस्था, ज्योतिषीय विश्वास, स्वास्थ्य तथा सांस्कृतिक परम्परासँग जोडिएको अभ्यासका रूपमा कायम छ। श्रद्धा र विश्वासका साथ गरिएको सूर्य आराधनाले सम्मान, आत्मबल र सकारात्मक ऊर्जा प्राप्त हुने धार्मिक धारणा अझै समाजमा बलियो रूपमा स्थापित रहेको छ।