काठमाडौं । हिन्दू धर्मशास्त्र अनुसार हरेक दिन वा बार कुनै न कुनै देवी–देवताको पूजा गर्ने परम्परा रहिआएको छ । साताको प्रत्येक दिन विशेष देवतासँग सम्बन्धित मानिन्छ, जसअनुसार आइतबार सूर्य देवको पूजा गर्ने दिनका रूपमा विशेष महत्व राख्छ । धार्मिक मान्यताअनुसार सूर्य देवताको आराधनाले जीवनमा ऊर्जा, आत्मविश्वास, सम्मान तथा सकारात्मक प्रभाव बढ्ने विश्वास गरिन्छ ।
धर्मशास्त्रमा उल्लेख भएअनुसार आइतबार सूर्य देवताको पूजा गर्नाले विशेषगरी समाजमा आदर, प्रतिष्ठा र सम्मान प्राप्त हुने जनविश्वास छ । सूर्यलाई प्रत्यक्ष देखिने देवता मानिने भएकाले स्वास्थ्य, शक्ति र सफलता प्राप्तिको प्रतीकका रूपमा पनि पूजा गर्ने चलन छ । साथै ज्योतिषीय मान्यता अनुसार सूर्य ग्रहसँग सम्बन्धित दोष (सूर्य दोष) कम गर्न सूर्य मन्त्र जप गर्ने प्रचलन रहेको छ ।
आइतबार बिहान सबेरै उठेर स्नान गरी स्वच्छ वस्त्र लगाएर मन्दिरमा दर्शन गर्ने वा घरमै पूजा गर्ने परम्परा छ । त्यसपछि सूर्य उदाउँदा तामाको लोटा वा पात्रमा पानी लिएर सूर्यलाई अर्घ्य दिने चलन छ । धार्मिक विश्वास अनुसार यसरी जल चढाउँदा कुण्डलीमा रहेको सूर्य दोष कम हुने, आत्मबल बढ्ने र सकारात्मक ऊर्जा प्राप्त हुने मानिन्छ ।
पूजाका क्रममा सूर्य देवलाई मनपर्ने सामग्री चढाउने परम्परा पनि छ । विशेषगरी रातो फूल, रातो चन्दन, गुडहलको फूल, अक्षता (चामल) तथा गुड वा गुडबाट बनेका मिठाई चढाउने गरिन्छ । रातो रंग सूर्यको तेज, शक्ति र सकारात्मकताको प्रतीक मानिन्छ । यसरी विधिपूर्वक पूजा गर्दा पारिवारिक सुख, सामाजिक प्रतिष्ठा तथा मानसिक शान्ति प्राप्त हुने विश्वास गरिन्छ ।
धार्मिक तथा सांस्कृतिक दृष्टिले सूर्य पूजा केवल आध्यात्मिक आस्थासँग मात्र सीमित नभई अनुशासन, स्वास्थ्य र सकारात्मक जीवनशैलीसँग पनि जोडिएको मानिन्छ । बिहान सबेरै उठ्ने, सूर्यको प्रकाशमा रहने र ध्यान–जप गर्ने अभ्यासले स्वास्थ्यमा पनि सकारात्मक असर पर्ने विश्वास धेरै धार्मिक विद्वानहरूले व्यक्त गर्दै आएका छन् ।
यसरी हिन्दू धर्मशास्त्र र परम्परामा आइतबार सूर्य देवताको पूजा विशेष महत्वका साथ गरिने प्रचलन रहँदै आएको छ । श्रद्धा र विश्वासका साथ गरिएको पूजा तथा साधनाले मानसिक सन्तुलन, आत्मबल र सामाजिक सम्मान प्राप्त हुने जनविश्वास अझै पनि समाजमा कायम रहेको देखिन्छ ।
